نقل كرده‌اند. «١» برخى از محققان معاصر نيز به تحولات و حوادث مهم تاريخى و علمى عرفان توجّه و آن را به چند دوره تاريخى تقسيم كرده و يا حوادث هر قرن را جداگانه آورده‌اند. «٢» كتب تاريخ عرفان به شرح حال عارفان مسلمان و سير تحولات عرفان تا قرن دهم هجرى قمرى بسنده كرده‌اند؛ زيرا از قرن دهم به بعد مشايخ صوفيه برجستگى علمى گذشتگان خود را از دست داده و به آداب و رسوم ظاهرى و بدعت‌ها روى آورده‌اند.
با توجّه به سير تكاملى عرفان عملى تا قرن ششم و تدوين و شرح عرفان نظرى از قرن ششم تا قرن نهم و افول جنبه علمى و عملى مشايخ صوفيه و گرايش برخى از عالمان بزرگ شيعه به عرفان نظرى و عملى از قرن دهم تاكنون، مى‌توان سه دوره متمايز در تاريخ عرفان اسلامى تا زمان حاضر در نظر گرفت. «٣» دوره اوّل: پيدايش و تكامل عرفان عملى- قرن اول تا قرن ششم هجرى قمرى؛ دوره دوم: تدوين و شرح و تفسير عرفان نظرى- قرن هفتم تا قرن دهم؛ دوره سوم: افول علمى و عملى مشايخ صوفيه و گرايش برخى عالمان بزرگ شيعه به عرفان نظرى و عملى با تكيه بر معارف ناب شيعى.
ويژگيهاى دوره اوّل‌ ١. پيدايش ريشه‌هاى عرفان عملى با گرايش برخى مؤمنان به زهد و پرداختن به عبادات (قرن اوّل)؛