از برخى اساتيد پرسيدند چرا روش معرفت نفس- با اينكه نزديك‌ترين راه بسوى خدا است- در شريعت اسلام نيامده است؟ وى در پاسخ گفت: كدام خطاب در شريعت اين هدف را دنبال نمى‌كند و اين روش را شرح نمى‌دهد؟ «١» علّامه مجلسى (ره) روايت جامعى درباره «نفس» نقل مى‌كند، در بخشى از اين روايت مردى به نام مجاشع از رسول اكرم (ص) مى‌پرسد: اى رسول خدا! راه شناخت خدا چگونه است؟ پيامبر (ص) پاسخ مى‌دهند: شناخت نفس. «٢» تحليلى كوتاه از روش معرفت النفس‌ در اين روش مراقبت و حضور در پيشگاه الهى جايگاهى ويژه دارد و سالك با نفى خواطر به ذكر و مراقبت مى‌پردازد. «٣» در يك بيان تحليلى مى‌توان گفت، انسانها جز علوم مفهومى كه از راه حواس و عقل به آنها آگاه مى‌گردند، از گونه‌اى علوم حضورى برخوردارند. هر انسانى اصل وجود و حالات درونى خود را مانند خشم و دوستى بى‌آنكه مفهومى در بين باشد، مى‌يابد. در اين‌گونه علوم نيازى به وساطت مفهوم نيست؛ زيرا حقيقت معلوم نزد عالم حاضر است و با او اتحاد و يگانگى دارد. علوم حضورى به صورتى ناآگاهانه، مبهم و سربسته در همه انسانها وجود دارد. در بسيارى از مردم نيز تا پايان عمر همچنان مبهم و سربسته باقى مى‌ماند. تنها با انديشه در نفس و دوام حضور و مراقبت، اين‌گونه علوم حضورى رو به گسترش مى‌گذارند و به صورتى آگاهانه و روشن درمى‌آيند.
انسانها و همه موجودات نه تنها به خداوند متعال مرتبط هستند، بلكه- چنان‌كه حكمت متعاليه بيان مى‌كند- عين ارتباط به او هستند، و حقيقتى به جز ارتباط به حق ندارند. انسانها با علم حضورى و شهودى به خود، خداى متعال را در عمق وجودشان مى‌يابند؛ جز اينكه اين‌