راه راست و چپ رود طريقش را نكوهش كنند و او را از هلاكت برحذر دارند. اينان چون چراغهاى آن تاريكيها و راهنمايان نجات دهنده از گرفتار شدن در شبهات هستند. «١» بنابراين، عارف حقيقى چه در مسير سلوك و چه در پايان آن نمى‌تواند نسبت به هدايت و تربيت مردم و جامعه بى‌مسئوليت باشد و از آنچه در توان دارد كوتاهى كند. همين دلسوزى براى مردم و رنج بردن در هدايت آنان است كه او را مشمول عنايات ويژه خداى متعال مى‌سازد.
عرفان و حماسه‌ عرفان و حماسه و جهاد در راه خدا در ظاهر با هم سازگارى ندارند؛ زيرا هر كدام روحيه خاص خود را مى‌طلبند، عارف نيازمند روحى لطيف و پرگذشت، قلبى رئوف و چشمى گريان است؛ در حالى كه رزمنده حماسه‌آفرين، نيازمند روحى حماسى و قلبى محكم است تا بر دشمن يورش برد و او را از پاى درآورد.
با انديشه در حقيقت عرفان و حماسه و جهادگران و عارفان راستين در مى‌يابيم كه حماسه و جهاد براى خدا بى‌عرفان و معنويّت ممكن نيست؛ چنان‌كه عرفان كامل بى‌تولّى و تبرّى، كه از مصاديق روشن آن جهاد در راه خداست، امكان‌پذير نيست و آنجا كه عرفان و حماسه براى خدا باشد اين دو با هم سازگارند و يكديگر را كامل مى‌كنند. عارف در راه عشق و طلب گام مى‌نهد و با رهايى از همه دلبستگى‌ها قرب و لقاى حق را مى‌خواهد.
عارف حقيقى براى رسيدن به قرب و لقاى خداوند راهى جز فرمانبردارى از خداى متعال ندارد و هر جا فرمانى از او براى جنگ و حماسه باشد براى فرمانبردارى پيشتاز است؛ چنان‌كه در سيره انبيا و اولياى الهى شاهديم. بسيارى از آيات قرآن مؤمنان را به جهاد در راه خدا فرامى‌خواند و آن را مى‌ستايد.
عارف به راستى، چشم به رحمت ويژه خداى متعال و خشنودى او دوخته است و آنگاه كه بيابد خداى متعال كسانى را كه در صفوفى محكم در راه او جهاد مى‌كنند دوست دارد،