وَتُوبُوا الَى اللَّهِ جَميعًا ايُّهَ المُؤمِنُونَ لَعَلَّكُم تُفلِحُونَ. (نور: ٣١)
اى مؤمنان! همگان به درگاه خدا توبه كنيد، باشد كه رستگار گرديد.
متون دينى از توبه انبيا (ع) و امامان معصوم (ع) سخن مى‌گويند. «١» توبه در آنان به معناى بازگشت از حرامها نيست، بلكه به تناسب منزلت عبودى آنان و در مدارج بالاى سلوك است.
از امام صادق (ع) درباره توبه و مراتب آن آمده است:
التَّوبَةُ حَبْلُ‌اللَّهِ وَ مَدَدُ عِنايَتِهِ، وَلابُدَّ لِلْعَبْدِ مِنْ مُداوَمَةِ التَّوبَةِ عَلى‌ كُلِّ حالٍ. فكُلُّ فِرقَةٍ مِنَ العِبادِ لَهُم تُوبَةٌ. فَتُوبَةُ الانْبيا مِنْ اضْطرابِ السِّرِّ، وَ تُوْبَةُ الاولِياءِ مِنْ تَكْوينِ الْخَطَراتِ، و تُوْبَةُ الاْصْفِيا مِنْ الْتَّنَفُّسِ، وَ تَوْبَهُ الخاصِّ مِنْ الْاشْتِغالِ بِغَيْرِاللَّهِ وَ تَوْبَةُ الْعامِّ مِنَ الذُّنُوبِ.
توبه رشته جذبى از خداى متعال و كشش عنايت اوست. براى بنده لازم است كه در هر حالى از حالات توبه كند و بر آن مداومت ورزد. پس براى هر گروهى از بندگان توبه‌اى هست. توبه انبيا از اضطراب سرّ، توبه اوليا از خطوراتى كه به باطن آنان راه مى‌يابد، توبه اصفيا از توجه به خود، توبه خواص از اشتغال به غيراللَّه و توبه عوام از گناه است. «٢» از اين سخن امام (ع) به روشنى مى‌توان دريافت كه گناه و لغزش در حركت به سوى خدا داراى مراتبى است و آنان كه در مراتب بالاى بندگى و قرب به خدا هستند نيز از گونه‌اى لغزش و گناه به تناسب منزلت خود بركنار نيستند و بايد از آن توبه كنند.
عالمان در اين بار عرفان اسلامى ١٤٣ راهيابى به توبه با شناخت حقيقت گناه ص : ١٤٢ ه كه گناه و توبه در مراتب بالاى بندگى از جمله در انبيا و اوصيا به چه معناست احتمالاتى داده‌اند. «٣» در يك بيان فراگير مى‌توان گفت كه اين لغزشها و توبه از آنها به تناسب جايگاه عبودى آنان است. ولى حقيقت آن را چنان كه هست نمى‌توان دريافت.
توبه لطفى از سوى خدا متعال‌ سالك تا لطف و عنايت كارساز خداى متعال نباشد، به خود نمى‌آيد، توبه نمى‌كند و به سوى‌