براى تقسيم دين به گوهر و صدف، تفسيرهاى متعددى وجود دارد. اين تقسيم برمبناى برخى از تفسيرها درست و برمبناى برخى ديگر نادرست است. «١» براى نمونه، اگر گوهر دين را حقيقت دين بدانيم و در نتيجه تجارب عرفانى را حقيقت دين و عقايد و مناسك و اخلاق را از اين حقيقت خارج محسوب كنيم، تقسيمى نادرست خواهد بود و با واقعيت اديان الهى ناسازگار است. اما اگر گوهر دين را به هدف نهايى دين و صدف آن را به اهداف ميانى دين تفسير نماييم، تقسيمى درست خواهد بود و مى‌توان براى دين گوهر و صدفى تصوير نمود؛ زيرا هدف اساسى دين و مقصد احكام و روش‌هاى تربيتى آن توحيد است و اهداف ديگر مقدمات اين هدف عالى هستند.
آيت‌اللَّه جوادى آملى در اين باره مى‌گويد:
هدف عالى دين توحيد و به تعبير اهل معرفت رسيدن به مقام فناى فى اللَّه است، حتَّى اهدافى چون زندگى اخروى و يا اهتمام به زندگى دنيوى يا ساختن جامعه نمونه يا تأمين عدالت اجتماعى از اهداف ميانى دين است كه ارزش آنها وابسته به هدف نهايى دين يعنى توحيد است. «٢» عارفان مسلمان نيز تجربيات عرفانى را به اين معنا گوهر دين مى‌شمارند. «٣» طبق اين تفسير از گوهر و صدف دين، تجربه توحيدى گوهر و هدف اصلى دين به شمار مى‌رود و عرفان با دين ارتباطى محكم مى‌يابد.
دين؛ كمال عرفان‌ انديشه در اهداف و روش دين در هدايت انسانها و علل بروز و رشد تمايلات عرفانى ما را در فهم بهتر ارتباط دين و عرفان يارى مى‌دهد. دين مجموعه‌اى از آموزه‌ها و دستورهاست كه پيامبران از سوى خداى متعال براى نجات و سعادت انسانها عرضه كرده‌اند. علم بى‌پايان خداوند به نيازهاى حقيقى و فطرى انسان، ارتباطى محكم بين دين و فطرت ايجاد كرده است. دين با توجه به اين نيازهاى فطرى و تعديل و هدايت آنها انسانها را به سوى كمال‌