درس پنجم مبانى و هدف سلوك‌ براى سالك الى اللَّه و هر كسى كه مى‌خواهد خود را با تزكيه نفس و مجاهدت از اسارت‌ها رهايى بخشد و با گذر از منازل سلوك يكى پس از ديگرى به ديدار جمال حضرت حق نايل آيد، لازم است بداند كه حقيقت او چيست، چه منزلتى در پيشگاه خداى متعال دارد، در حيات دنيا به چه جايگاهى تنزّل يافته، چگونه از خداى متعال محجوب گشته و چگونه مى‌تواند موانع و حجابها را كنار زند و منزلت و جايگاه نخستين خويش را بازيابد، به سخن ديگر لازم است هر سالكى بداند چه بوده است؟ و چه گشته؟ و چه مى‌تواند باشد؟ تا هدف سلوك را به درستى بيابد و با آگاهى و بصيرت در اين راه قدم نهد، از گمراهى‌ها در امان باشد و با سلامت به مقصد عرفان راه يابد.
دعوت به معرفت نفس‌ آيات و روايات بر شناخت نفس تأكيد مى‌ورزند و از ما مى‌خواهند كه خود را بشناسيم و بدانيم چه بوده‌ايم، چه شده‌ايم و چه مى‌توانيم باشيم. در آيه ١٠٥ سوره مائده آمده است:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُم مَن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ.
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! به خود پردازيد اگر شما هدايت يافته‌ايد، آنان كه گمراه مانده‌اند به شما زيانى نرسانند. بازگشت همه شما نزد خداست، تا شما را به آن كارها كه مى‌كرده‌ايد آگاه گرداند.
تعبير «عليكم انفسكم» در اين آيه كريمه به شناخت نفس و حقيقت آن توصيه مى‌كند و