عرفان اسلامى - حسینی - الصفحة ٢٠٤
اسباب طبيعى ارج مىنهد و بنا به آموزههاى دينى رو به اسباب طبيعى مىكند، يگانه مؤثر حقيقى و كارگشاى جهان را خداى متعال مىداند و نظر به لطف و رحمت او مىدوزد. با اين همه توكّل داراى درجاتى است كه در آن درجات، توجّه به خداى متعال و لطف و عنايات او سالك را از توجّه به اسباب ظاهرى و بهرهگيرى از آنها؛ حتى گاه از دعا و خواستن از خداى متعال باز مىدارد. «١» ٤. رضا رضا خشنودى بنده از خداى متعال و خواست اوست. سرّاج طوسى در تعريف آن گويد:
«رضا آنست كه بنده در تحت حكم و قضاى الهى آرام گيرد.» «٢» ذالنون در معناى آن گويد:
«رضا شادمانى قلب به گذر حكم و قضاى الهى است.» «٣» رضا از بالاترين مقامات سالكان است. عارفان رضا را بزرگترين دروازه قرب و شهود و بهشت دنيا مىنامند. «٤» خواجه عبداللَّه انصارى رضا را داراى سه مرتبه مىداند:
- رضا به ربوبيت خداى متعال؛ - رضا به قضا و قدر خداى متعال؛ - رضا به رضا و خشنودى خداى متعال. «٥» امام خمينى در شرح نخستين رتبه رضا گويد:
رضا به ربوبيّت خداى متعال به اين است كه بنده سالك خود را از سلطنت شيطان خارج و در تحت تربيت خداى متعال قرار دهد و بدان خشنود باشد. نشانه اين مرتبه از رضا آن است كه سختى تكاليف الهى برداشته شود و از دستورات الهى خرّم و با جان دل از آن استقبال كند. «٦»