عرفان اسلامى - حسینی - الصفحة ١٠٢
روش سلوك در مكتب عرفانى ملاحسينقلى همدانى (ره)
چنانكه در دروس پيشين به اشاره گذشت از قرن دهم به بعد دستهاى از عالمان بزرگ شيعه در دو بخش عملى و نظرى عرفان به مقامات بالايى رسيدند بىآنكه به يكى از سلسلهها و فرق صوفيه منتسب باشند و آداب و رسوم آنها را بهكار گيرند. اينان مكتبى نو در عرفان عملى بنيان گذاردند كه شريعت محورى و بهرهگيرى از آموزههاى دينى با تكيه بر معارف و ولايت معصومان (ع) از ويژگيهاى روش آنان است. اين مكتب از فقيه عاليقدر آقا سيد على شوشترى آغاز گشت و با مرحوم حسينقلى همدانى به كمال رسيد. عارفان بزرگى در اين مكتب پرورش يافتند كه هر يك آيتى بزرگ به شمار مىآمدند. از جمله شاگردان اين مكتب آقا سيد احمد كربلايى طهرانى، حاج ميرزا جواد ملكى تبريزى، حاج ميرزا على قاضى تبريزى، آقا سيد محمدسعيد حبوبى را مىتوان نام برد. بسيارى از عارفان بزرگ روزگار ما به گونهاى از شاگردان اين مكتباند.
كيوان قزوينى (م ١٣١٧ ه. ق) در رساله «رازگشا» عارفان عصر خود را به سه طبقه تقسيم مىكند و پس از بيان ويژگيهاى هر طبقه تفاوت آنان با هم را بيان مىدارد. وى دو طبقه اوّل و دوم را از عالمان شيعه و طبقه سوم را از اهل تصوف مىشمارد. وى در بيان ويژگيهاى طبقه اوّل مىگويد:
طبقه اولى ذكر قلبى و اذن ارشاد و الفاظ طريقى و سلسله و عقايد مخصوصه ندارد؛ اما ذكر زبانى و تأثير تربيت و ترك رياسات ظاهره و ترك معاشرت با ظلمه و فتوى بر مريدان ننمودن را دارند. و مريدان مخفى و فدائى هم دارند. اصطلاح مبتدى و متوسط و منتهى هم دارند و اسرار در معارف را معتقدند و پنهان مىكنند از اكثر مريدان.
وى سپس مىگويد:
من در سال ١٣٠٢ ه. ق شروع به ارادت به اين طبقه و رفتار آنها نمودم در طهران ... و تكميل خدمت به اين طبقه را در خدمت آخوند ملاحسينقلى همدانى نمودم در نجف كه در اين طبقه بالاتر از او كسى نبود.
او تفاوتهاى زير را بين طبقه اوّل و دوم با طبقه سوم و اهل تصوّف بيان مىكند:
١. در طبقه اوّل القاب مرسوم نيست برخلاف طبقه سوم كه پس از قرن چهارم هجرى قرار دادن القاب بر مشايخ و اقطاب رواج يافت.