مى‌بخشد. حماسه و جهاد عارفانه ويژگيهايى دارد كه از دو ويژگى مهم آن در اينجا ياد مى‌كنيم.
١. جهاد خالصانه و عاشقانه‌ جهاد و حماسه عارفان همانند عبادات آنها تنها براى خداست نه براى رسيدن به بهشت يا فرار از دوزخ.
اميرالمؤمنين (ع) عبادت‌كنندگان را به سه گروه تقسيم كرده است و درباره آنها مى‌گويد:
گروهى خدا را به شوق ثواب مى‌پرستند. اين عبادت بازرگانان است. و گروهى خدا را از ترس عذاب او و اين عبادت بردگان است. گروهى خدا را براى سپاسگزارى او مى‌پرستند و اين عبادت آزادگان است. «١» بوعلى سينا درباره عبادت عارفان مى‌گويد:
عارف تنها خدا را مى‌خواهد و بس. عبادتش نيز تنها براى اوست؛ زيرا تنها او را شايسته عبادت مى‌يابد و عبادتش را وسيله رسيدن به او. «٢» از اين رو عارف عاشقانه خدا را عبادت مى‌كند و عاشقانه به ميدان حماسه و جهاد مى‌شتابد و از چيزى در اين راه نمى‌هراسد. بوعلى سينا درباره شجاعت عارف گويد:
عارف شجا عرفان اسلامى ٥٧ خدمت به مردم از اركان سلوك ص : ٥٦ ع است؛ چرا كه از ترس مرگ بركنار است. «٣» ٢. مهرورزى در حماسه و جهاد و امر به معروف‌ عارف نگاهى حقيقت بين دارد، و با نور بصيرت باطنى همه موجودات را پرتوهايى از نور جمال و جلال حق مى‌بيند و آيات و نشانه‌هاى او را در همه جا مى‌يابد. حافظ از دريچه نگاه چنين عارفى گويد:
اين همه عكس مى و نقش مخالف كه نمود يك فروغ رخ ساقى است كه در جام افتاد عشق به حق عارف را وامى‌دارد كه با عشق و محبت به همه موجودات نگاه كند و به آنها شفقت و مهربانى ورزد. شيخ اجل سعدى گويد:
به جهان خرّم از آنم كه جهان خرّم از اوست عاشقم بر همه عالم كه همه عالم از اوست «١» در آنجا كه عارف به خواست خداى متعال به خشم مى‌آيد و براى جهاد و دفاع به پا مى‌خيزد، رحمت و مهرورزى خشمش را رهبرى مى‌كند. اين مهرورزى اقتضا مى‌كند كه با از بين بردن ريشه‌هاى فساد خار راه را از مسير انسانهاى حق طلب بردارد و اين برداشتن خار خود رحمت است. «٢» همه انبيا و اولياى خدا مظاهر رحمت حق هستند و با نظر رحمت به مردم مى‌نگرند، حتّى جنگ‌هاى آنان كه به ظاهر كشتار است در حقيقت رحمت الهى است. با اين جنگ‌ها و اجراى حدود و قصاص، موانع راه انسانيت را كنار مى‌زنند. «٣» عارف به مردم عشق مى‌ورزد و از روى محبت امر به معروف و نهى از منكر مى‌كند. امام خمينى (ره) در اين باره سفارش مى‌كند:
با قلب پر از محبت و دل با عاطفه با بندگان خدا ملاقات كن. خير آنها را از صميم قلب طالب شو، و چون قلب خود را رحمانى و رحيمى يافتى به امر به معروف و نهى و ارشاد قيام كن تا د لهاى سخت را برق عاطفه قلبت نرم كند. «٤» بوعلى سينا درباره امر به معروف و نهى از منكر عارف گويد:
در برخورد با منكرات، خشم، عارف را سرگشته و سرگردان نمى‌سازد، بلكه رحم و شفقت او را فرامى‌گيرد؛ زيرا او از اسرار قضا و قدر خداوند متعال آگاه است. و آنگاه كه به نيكى امر كند با مدارا و خيرخواهى بدان فراخواند و درشتى و سرزنش نكند. «٥»