فناء فى اللَّه، آغاز دخول در ولايت خاص الهى‌ قرب خداى متعال، مقصود همه انبيا (ص)، اوصيا (ع) و عارفان حقيقى و هدف نهايى از تشريع همه شريعت‌ها و اديان الهى است. «١» عارفان برآن‌اند كه مرتبه كمال ولايت، كه از آن به «ولايت خاصه» تعبير مى‌كنند، تنها نصيب موّحدانى است كه به مقام فناء فى اللَّه باريابند و ديگران را بهره‌اى از آن نيست.
قيصرى در اين باره گويد:
ولايت دو گونه است: عام و خاص ولايت عام همه كسانى را كه ايمان به خدا مى‌آورند و اعمال شايسته مى‌كنند به تناسب مراتبشان فرا مى‌گيرد؛ چنان كه خداى متعال فرموده: «اللَّهُ وَلىُّ الذّينَ آمَنُوا ...» «٢» ولايت خاص تنها سالكانى را فرا مى‌گيرد كه با فناى در حق و بقاى به حق، به حق رسيده‌اند. پس «ولايت خاص» فناى بنده در حق است و «ولى» همان فانى در حق و باقى به اوست. «٣» تفاوت مقامات انبيا و اوصيا در فنا و بقا هر پيامبر اولواالعزم و صاحب شريعتى بايد اسفار عرفانى را با قدم شهود طى نمايد با اين همه، مراتب انبيا (ع) در اين اسفار متفاوت است؛ زيرا برخى از انبيا (ع) مظهر يك يا چند اسم الهى مى‌گردند. براى نمونه در سفر اوّل اسم رحمن الهى در او تجلّى مى‌كند و اسم رحمن را در وجود ظاهر مى‌بيند و حاكم بر عالم مشاهده مى‌نمايد و سفر دوم را با فنا اشيا در اسم رحمن پايان مى‌برد، و در همه اسما سير ندارد و با وجود رحمانى در سفر سوّم به عالم خلق رجوع مى‌كند از اين رو دوره نبوتش محدود است، امّا پيامبرى كه مظهر تمام اسماى الهى است، اسماى حق را يكى پس از ديگرى شهود مى‌كند تا به مظهريّت اسم جامع «الله» مى‌رسد و خداى متعال را در همه شئون شهود مى‌نمايد و در پايان سفر دوم همه حقايق وجودى را در اسم جامع الهى فانى مى‌بيند و با وجودى جامع در سفر سوم به خلق باز مى‌گردد. چنين‌