عرفان اسلامى - حسینی - الصفحة ٢٤٩
اختيار، مالكِ ارادت و اختيار كند و در تصرّف، مطلق العنان گرداند؛ تا هر چه خواهد به اختيار و ارادت حق مىكند ... و بقايى كه در ازاى فناىباطن بود، آن است كه ذات و صفات فانيه، در كسوت وجود باقى، از قبر خفا در محشر ظهور برانگيخته شوند و حجاب كلى از نفس برخيزد چنانكه نه خلق حجاب حق گردد و نه حق حجاب خلق و صاحب فنا را حق حجاب خلق بُود، همچنانكه نارسيدگان منزل فنا را خلق، حجاب حق و صاحب بقا بعد الفنا هر يك را در مقام خود بى آنكه حجاب ديگرى گردد مشاهده كند و فنا و بقا در او با هم مجموع و در يكديگر مندرج باشند. «١» فناى همه موجودات در بازگشت به سوى خداى متعال همه هستى از خداست و با عشق و سوز به سوى او در حركت است و با ظهور عزّت و جلال الهى در جهان آخرت به او باز مىگردد و در او فانى مىشود.
چو سلطان عزّت عَلَم بركشد خلايق به جيب عدم در كشد عارفان آيات بسيارى از قرآن كريم را بر اين حقيقت گواه مىدانند. آياتى كه از رجوع «٢»، حشر «٣» و صيرورت «٤» انسانها و همه موجودات به او خبر مىدهند، به ويژه آياتى كه بازگشت همه موجودات را به خداى متعال همانند آغاز خلقت آنها مىداند:
كَما بَدَءَكُمْ تَعُودُون «٥» همان گونه كه شما را در آغاز آفريد، باز گردانده مىشويد.
علّامه حسينى طهرانى درباره اين آيات مىگويد:
اگر بنا شود، موجودات كه از آنجا نزول نمودهاند و به اين عالم كثرت پايين آمدهاند، هنگام رجوع به آنجا مراجعت نكنند، اين سير الى الله نخواهد بود و دايره تمام نمىشود. «٦»