براى سالكان از اهل مجاهدات كه با تلاش و كوشش در راه كسب حقيقت حركت مى‌كنند، لازم است پس از تصفيه دل از آلودگيها، علوم فكرى و معارف يقينى نظرى را بياموزند تا بدانجا كه اين علوم نظرى نسبت به علوم ذوقى و كشفى همانند علم منطق نسبت به ديگر علوم نظرى- حكمت و فلسفه- گردد. «١» ٣. از ميزانهاى عام كه سالك را در تشخيص منازل و مقامات سلوك، انواع فتوحات و تجليات و به ويژه در تشخيص مكاشفات درست يارى مى‌دهد راهنماييهاى استاد كامل و آگاه است.
ميزان خاص‌ اين گونه ميزانها براى همه سالكان يكسان نيستند و نسبت به هر يك از مقامات سلوك، حالات، اشخاص، اوقات تفاوت مى‌كنند.
صدرالدين قونوى درباره اين سخن كه عرفان قانون و ميزانى براى تشخيص مكاشفات مانند فلسفه و حكمت ندارد مى‌گويد:
اين سخن به معناى فراوانى ميزانها و فراگيرى دايره قوانين عرفان است و به معناى نداشتن قانون و ميزان در علم عرفان نيست. كاملان در عرفان به صراحت گفته‌اند كه علم عرفان براى هر يك از مراتب و اسماى الهيه و مواطن، حالات، اوقات و اشخاص ميزانهايى دارند كه با آن بين اقسام فتح، القائات و تجليات و جز آنها تفاوت مى‌گذارند. «٢» گاه سالك خود به درستى برخى مكاشفات پى مى‌برد، استاد علّامه حسن زاده آملى مى‌نويسد:
در شب جمعه ماه شعبان ١٣٨٧ ه. ق خدمت علّامه طباطبايى (ره) شرفياب شدم. عرضه داشتم جناب آقا بحمداللَّه تعالى وارداتى روى آورده، ملاك تميز حق از باطل چيست؟ در جواب فرمودند: يك سلسله كشف اصلًا ترديد بردار نيست كه محض عيان است؛ مثل آن كشف‌