با ياد خداى متعال علم حضورى نفس به خود گسترش مى‌يابد و با ادامه ذكر و مراقبت، حقيقت نفس- كه عين فقر و نياز به خداى متعال است- آشكار مى‌گردد و سالك خدا را به چشم دل در جانش به شهود مى‌بيند. «١» از اين گذر خسارت‌بارترين پيامد فراموشى حق خودفراموشى و محروميّت از شهود و لقاى حق، براى همگان به ويژه سالكان است؛ به سخن حافظ:
مقيم حلقه ذكر است دل بدان اميد كه حلقه‌اى زسر زلف يار بگشايد ٢. همنشينى با شيطان‌ بنده با ياد خدا به افتخار همنشينى با او تشرّف مى‌يابد. امام باقر (ع) از توراتى كه در آن تحريف نشده حكايت مى‌كند كه خداى متعال به حضرت موسى (ع) گفت:
يا موسى‌ انَا جَليسُ مَنْ ذَكَرَنى‌. «٢» اى موسى! من همنشين كسى هستم كه مرا ياد كند.
روى تافتن از ي عرفان اسلامى ١٧٥ روش عارفان شيعه در دفع خواطر در مقايسه با روش صوفيان ص : ١٧٥ اد خداى متعال جز آنكه آدمى را از چنين شرافتى محروم مى‌سازد، او را به همنشينى با شيطان سقوط مى‌دهد.
وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ. (زخرف: ٣٦ و ٣٧)
هر كه از ياد خداى رحمن روى گرداند، شيطانى بر او مى‌گماريم كه همواره همراهش باشد.
تا تو تاريك و ملول و تيره‌اى دان كه با ديو لعين همشيره‌اى‌ حقيقت و مراتب ذكر ذكر حقيقى آن است كه دل به ياد او باشد، ياد خداى متعال در زبان و اطاعت از وى در عمل، آثار ياد خداى متعال در دل گواهى بر راستى آن است. «٣» از اين گذر بالاترين رتبه ذكر آن است كه دل به ياد خدا باشد و از آنجا به تمام مراتب وجودى انسان سرايت كند. امام خمينى (ره) در اين باره گويد:
اكمل و افضل تمام مراتب ذكر آن است كه در تمام نشئات مراتب انسانيه سارى باشد و حكمش به ظاهر و باطن و سرّ و علن جارى شود؛ پس در سرّ وجودى حق جلا و علا مشهود باشد و