درس يازدهم: مراحل سير و سلوك (٤) ذكر و مراقبت‌ نگهبانى دل و ياد خداى متعال براى همگان رهايى‌بخش است و نجات آفرين؛ ولى براى راهيان كوى جمال و آنان كه به خود آمده و راه عشق و طلب در پيش گرفته‌اند، حكايتى ديگر دارد. ياد محبوب و مراقبت بر حضور او، دواى درد سالك و گواه بر راستى عشق و طلب و هموار كننده راه قرب و وصال است. پس از بيدارى و توبه از گناهان و تطهير باطن از صفات ناپسند، ذكر و مراقبت نقشى ويژه دارد، و از اركان مهم سلوك به شمار مى‌آيد. در روش مرحوم ملاحسينقلى همدانى (ره) و پيروان مكتب وى مراقبت جايگاه والايى در معرفت نفس و رسيدن به حريم توحيد دارد. اهميّت اين مرحله و خطرات تازه‌اى كه سالكان را تهديد مى‌كند نياز به استاد و راهنما را بيشتر مى‌سازد. سالك در اين مرحله بايد با اشراف و راهنمايى پيرى راه پيموده، به ذكر و مراقبت بپردازد. او با راهنمايى استاد و به تناسب وضعيت روحى و رتبت سلوكى خود اذكارى را در پيش مى‌گيرد و به تدريج بر شدّت مراقبت و مراتب آن مى‌افزايد. در اين درس در دو بخش به بررسى ذكر و مراقبت، جايگاه و مراتب آن دو در سلوك، و موانع و راههاى خلاصى از آنها مى‌پردازيم.
الف. ذكر و ياد خداى متعال‌ روح و حقيقت انسانى پيش از تنزّل در بدن در موطن حقيقى خود شاهد وجه حق و غرق در درياى جمال و جلال الهى بوده است. با تنزّل از اين مقام و گذر از عوالم هستى و دميده شدن در بدن، حجابها گرفته و رنگها پذيرفته است. در حيات دنيا تا چشم گشوده است، غير حق را ديده و به آنها دل بسته و باغفلت از حقيقتش بر حجابها افزوده و رنگهاى تازه‌ترى گرفته‌