عرفان اسلامى - حسینی - الصفحة ١٦٣
زهد راه رهايى از دوستى دنيا سالك براى رهايى از حب دنيا و پيامدهاى زيانبار آن راهى جز زهد و بىرغبتى به دنيا و مظاهر آن ندارد. متون دينى، حقيقت زهد، آثار و بركات آن و نقشى را كه در رهايى از خطرات دنياپرستى دارد، بيان مىكنند. در اينجا براى كوتاهى سخن به آوردن چند نكته درباره آن بسنده مىكنيم:
تعريف زهد مال و امكانات دنيوى در بيشتر افراد به دوستى و دلبستگى به آنها مىانجامد و آدمى را از راه خدا باز مىدارد؛ ولى چنان كه گذشت اينها دنيايى نيستند كه متون دينى آنها را نكوهش مىكنند، بلكه دنياى نكوهيده، محبت و دلبستگى به آنها است. زهد به معناى نداشتن امكانات مادى نيست، بلكه به معناى بىرغبتى و دلبسته نبودن به امكانات مادى است؛ زيرا ممكن است كسى با همه امكانات دنيايى بدانها دل نبندد و ديگرى به اندكى از دنيا دلبسته گردد.
از امام سجاد (ع) درباره زهد پرسيدند. آن جناب در پاسخ فرمود:
الا وَ انَّ الزُّهْدَ فى آيةٍ مِنْ كِتابِاللَّهِ: لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لاتَفْرَحُوا بِما اتكُمْ. (حديد: ٢٣)
آگاه باشيد كه حقيقت زهد در يك آيه از كتاب خدا آمده است: تا بر آنچه از دستتان مىرود اندوهگين نباشيد و به آنچه به دستتان مىآيد شادمان نگرديد. «١» مراتب زهد چشمپوشى از دنيا گاه به انگيزه رهايى از عذابهاى اخروى و رسيدن به نعمتهاى آخرت است و اين پايينترين مرتبه زهد و زهد عوام است، گاه نيز براى رسيدن به لذتهاى روحانى و عقلانى است و اين زهد خواص است و گاهى براى شهود جمال الهى است و اين بالاترين مرتبه زهد و نخستين مقام از مقامات اولياى خداست. زهد حقيقى همين رتبت است و آن ترك غيرخدا براى خداست. «٢»