حالات توبه كنندگان راستين خود بهترين گواه بر آن است كه افروختن آتش ندامت در قلب آنان را در دست‌يابى به توبه‌اى حقيقى، و رسيدن به مقام توبه كنندگان، يارى داده است.
«تفسير صافى» درباره شأن نزول آيه ١٢٩ سوره آل‌عمران از امام صادق (ع) روايت كرده است كه:
جوانى گريان به خدمت رسول اكرم (ص) رسيد و پيامبر را از گناهان بزرگى كه كرده بود باخبر ساخت؛ پيامبر اكرم (ص) در آغاز جوان را تسلّى داد و به رحمت خداوند اميدوار ساخت ولى پس از شنيدن يكى از گناهان وى براى برانگيختن آتش ندامت در جان او و روى آوردن او با تمام وجود به سوى خدا، او را از خود راند. آن جوان به كوههاى اطراف رفت، دستهاى خود را به گردن بست و به مناجات و گريه و زارى پرداخت. چهل روز بدين منوال گذشت تا اين آيات بر پيامبر اكرم (ص) نازل گرديد و او را از پذيرش توبه جوان باخبر ساخت هنگام نزول اين آيات رسول گرامى (ص) با لبخند اين آيات را مى‌خواند و همراه اصحاب به ديدار جوان شتافت و او را بشارت به رهايى از آتش داد. سپس رو به اصحاب كرد و چنين گفت: هكَذا تَدارَكُوا الذُنُوبَ كَما تَدارَكَها بهلول؛ چنين گناهان را جبران كنيد و از خود دور سازيد؛ چنان كه بهلول نباش كرد. «١» در حادثه كربلا حربن يزيد رياحى- كه به هنگام ورود امام (ع) و اصحابش به كربلا راه بر آن جناب بست- در روز عاشورا خود را به امام رساند و گفت: «من به سوى خدا باز مى‌گردم.
آيا توبه‌ام پذيرفته است؟» امام فرمود: «آرى، خداى متعال توبه تو را مى‌پذيرد.» آتش ندامت چنان در روح و جان حُر شعله‌ور بود كه در پاسخ امام كه از وى خواست تا از اسب پايين بيايد گفت: «سواره در راه تو بجنگم بهتر است از پياده شدن.» سپس گفت: «چون نخستين كسى بودم كه راه را بر شما بستم، اجازه فرماييد نخستين كسى باشم كه پس از اين در راه شما كشته مى‌شود.» «٢» توبه جز اركان آن يعنى ندامت و عزم بر ترك گناه داراى شرايطى است. شرايط توبه دو گونه است. برخى شرايط براى قبولى توبه است و برخى ديگر براى كمال آن. «٣»