عرفان اسلامى - حسینی - الصفحة ١٣٩
خدا باز نمىگردد. پس از توبه نيز تا رحمت و بخشش الهى او را فرا نگيرد و توبه او را نپذيرد، راهى براى نجات و رهايى ندارد. پس هر توبه و بازگشت بنده به سوى خداى متعال بين دو توبه از سوى خداى متعال است؛ بازگشتى از خدا با رحمت به سوى بنده براى جذب او و توفيق يافتن براى توبه و بازگشتى هم پس از توبه بنده با بخشش و پذيرش توبه او و پاك كردن آثار گناهان و لغزشها در جان او.
برخى آيات قرآن كريم كه از توبه خداى متعال سخن مىگويد، توبه و بازگشت پيشين الهى را بيان مىدارند. قرآن درباره سه نفر از مسلمانان كه از شركت در غزوه «تبوك» سرپيچى كردند و پيامبر اكرم (ص) عذر آنان را نپذيرفت چنين مىفرمايد:
خدا به رحمت خويش بر آن سه نفر كه از شركت در جهاد تخلّف ورزيدند بازگشت نمود تا جايى كه زمين با همه وسعتى كه دارد بر آنان تنگ شد و خود نيز دلتنگ گشتند و دانستند كه از خشم خدا جز به رحمت او پناهى نيست. پس پروردگار به رحمت بازگشتى ديگر بر آنان نمود تا توبه كنند، و روى به خدا آورند. خداى متعال بسيار بازگشت كننده بر بندگان و مهربان است. «١» در اين آيه كريمه جمله «ثُمَّ تابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا» بازگشت پيشين خداوند را براى توفيق يافتن بنده در توبه، بيان مىدارد و جمله «انَّ اللَّهَ هُوَ التَّوابُ الرَّحيمُ» پذيرش توبه از سوى خدا را بيان مىكند. «٢» رحمت پيشين خدا همه انسانها را به سوى خود مىخواند و به شهود و لقاى حق دعوت مىكند جز اينكه بسيارى با كفر و شرك و گناه و دلبستگى به دنيا و زيباييهاى آن از ياد او روى برمىتابند و خود را از اين رحمت حق محروم مىسازند. تنها مؤمنان هستند كه اين دعوت الهى را اجابت مىكنند و رو به سوى او مىآورند. در ميان مؤمنان نيز تنها اندكى هستند كه با تمام وجود به سوى خداى متعال رو مىكنند و با توبهاى راستين از گناه و روى تافتن از حق، هجرت مىكنند و محبوب خداى متعال مىگردند.
سالك دردمند بايد از همان دم كه بيدار گشت و در تكاپوى سعادت ابدى و نجات خود برآمد، در جلب نظر حق به خود تلاش كند، حضرات معصومان (ع) را نزد خداى متعال شفيع قرار دهد و با تضرّع و اصرار از خدا بخواهد كه او را بر توبه و پايدارى بر آن يارى فرمايد و بگويد: