ويژگى‌هاى امام امام، به عنوان محور و عامل اصلى هدايت و سرپرستى جامعه به سوى سعادت و تكامل، واجد ويژگى‌ها و امتيازات منحصر به فردى است كه او را سرآمد و مقتداى جامعه قرار مى‌دهد؛ مهمترين ويژگى‌هاى امام عبارتند از:

١. عصمت و عدالت: يكى از اختصاصات امام عليه السّلام مصونيت و عصمت اوست كه امام على عليه السّلام در تبيين آن فرموده است:

«منها ان يعلم انه معصوم من الذنوب كلها صغيرها و كبيرها، لا يزل فى الفتيا، و لا يخطى فى الجواب، و لا يسهو و لا ينسى، و لا يلهو بشيى‌ء من امر الدنيا»[١]؛ يكى از نشانه‌هاى امام آن است كه معلوم شود از گناهان؛ چه كوچك و چه بزرگ، معصوم و مصون است، در فتوا دادن دچار لغزش نمى‌شود؛ در پاسخ گفتن به هرگونه سؤالى خطا نمى‌كند، فراموشى ندارد و به امور دنيا سرگرم نمى‌شود؛ [كه او را از خدا و وظيفه‌اش غافل نمايد].

عصمت با اصطلاح عدالت نيز بيان مى‌شود؛ چون عدل به معناى رعايت جايگاه واقعى امور است؛ چنانچه امير المؤمنين على عليه السّلام مى‌فرمايد: «العدل يضع الامور مواضعها»[٢]؛ عدالت، امور را در جايگاه شايسته خود قرار مى‌دهد و وقتى مى‌گوييم: «امام، عادل است»؛ يعنى هر فعلى كه از او صادر مى‌شود، عين صواب است و در نوع خود، بهترين و عالى‌ترين موضعگيرى است.

٢. علم: يكى ديگر از ويژگى‌هاى امام معصوم، علم اوست، علاوه بر اينكه امامت تكوينى اقتضا مى‌كند. كه امام دانا به حقايق عالم تكوين باشد، در تشريع و اداره جامعه نيز بايد از علم به قوانين الهى و دانش اداره صحيح جامعه به سوى مصالح و اهداف برخوردار باشد؛ در حدى كه اولا: معصوم از خطا و اشتباه در مرتبه علم و شناخت باشد و ثانيا: از اين نظر، بر كليه افراد زمان خود برترى داشته باشد؛ چنانچه امام على عليه السّلام در ادامه حديث فوق مى‌فرمايد: «و الثانى ان يكون اعلم الناس بحلال الله و حرامه و ضروب احكامه و امره و نهيه جميع ما يحتاج اليه الناس فيحتاح الناس اليه و يستغنى عنهم»؛ دومين نشانه امامت آن است كه نسبت به حلال‌وحرام الهى و انواع احكام، اوامر و نواهى خداوند، تمامى آنچه را كه انسان‌ها به آن نياز دارند، داناترين مردم باشد و در علم و دانش از ديگران‌

[١] - بحار الانوار، ج ٢٥، ص ١٦٤.

[٢] - نهج البلاغه؛ حكمت ٤٣٧.