زمانى بيعت عقبه‌ى دوم، واقع شد كه مردم مدينه به اسلام توجه كرده و به پيامبر و آيين او گرايش پيدا نموده و از مبلّغينى؛ چون: مصعب بن عمير به خوبى استقبال نمودند؛ بنابراين اگرچه محتواى اولين بيعت، اعتقادى، اخلاقى بود؛ اما بيعت دوم، بر مقوله‌هاى سياسى اجتماعى تاكيد داشت. چنانچه آنان تعهد كردند كه پيامبر را در مقابل دشمنان يارى نموده تا پاى جان از او حمايت نمايند و از اطاعت وى سرپيچى نكنند، و رسول خدا نيز خود را از آنها دانسته، فرمود: «خون من، خون شما و حرمت من حرمت شماست، من از شمايم و شما از منيد، با هركه با شما بجنگد، مى‌جنگم و با هركه با شما بسازد مى‌سازم»[١].

بنابراين هجرت به مدينه انجام شد و سرآغاز فصل نوينى در رسالت نبوى و حيات سياسى اسلام قرار گرفت و استقرار رسول خدا و مهاجرين در مدينه، فرصت پايه‌ريزى حكومت اسلامى را فراهم نمود. مهمترين اقدامات و مراحلى كه منجر به تأسيس، تحكيم و پى‌ريزى شالوده‌هاى حكومت دينى در مدينه گرديد عبارت بودند از:

١. جلب همراهى و پذيرش مردم‌

پيش از اين بيان شد، وقتى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم به مدينه هجرت نمودند، براى ايشان اطمينان حاصل شد كه واقعا ياران وفادار و آماده‌ى پيكارى، وى را در مصاف با دشمنانش يارى خواهند رساند. در بيعت عقبه‌ى دوم، كه جمعى از مردان و زنان يثرب متعهد شدند كه آن حضرت را تبعيت نموده، با دشمنان وى پيكار نمايند و تا پاى جان از پيامبر دفاع كنند[٢]، بخش عمده‌اى از اين زمينه را فراهم نمود.

٢. برقرارى وحدت اجتماعى در مدينه‌

جامعه‌ى نوپاى مدينه، با وجود دشمن سرسختى، چون قريش بيش از هرچيز به سازماندهى و انسجام، نيازمند بود؛ بنابراين «نگاه به درون» و برقرارى وحدت در جامعه مدينه را، مى‌توان خط مشى كلى و استراتژى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم در سال‌هاى نخست هجرت دانست.

[١] - سيره ابن هشام؛ ج ١؛ ص ١٣١؛ آيتى؛ تاريخ پيامبر اسلام؛ ص ١٩٠.

[٢] - سيره ابن هشام؛ ج ١؛ ص ١٣١.