آلبانى، آلمان شرقى، بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانى، چكسلواكى، چين، كره شمالى، و ويتنام. در اين دموكراسى، اختيارات و اقتدارات حكومتى، به اصطلاح در دست زحمتكشان است».[١] ب. ملاحظه روشى تنوع حكومت‌هاى دموكراسى با توجه به يكى از بارزترين خصوصيات آن، يعنى نحوه‌ى انتخاب مديران عالى نظام و مشاركت مردم در تصميم‌گيرى‌هاى حكومت، معين مى‌شود.

بر اين اساس تحقيق دموكراسى، به دو شيوه امكان‌پذير است؛ شيوه‌ى اول: دموكراسى مستقيم؛ كه در آن هر نوع تصميم‌گيرى و گزينشى توسط آراى عمومى صورت مى‌گيرد. اين نوع دموكراسى را تنها در جوامع محدودى در گذشته‌ى تاريخ و در تعدادى از كانتون‌هاى سويس، مى‌توان مشاهده نمود. در برخى از جوامع نسبت به بعضى از مسايل حساس كشورى، انتخاب به صورت مستقيم و با مراجعه به آراى عمومى صورت مى‌گيرد. روش‌هاى تحقق اين دموكراسى به قرار زير است:

رفراندوم: رفراندوم شيوه‌اى است كه مى‌توان با مراجعه مستقيم به مردم، عقيده عمومى را سنجيد.

ابتكار عام: روشى است كه اگر مردم از تصويب لايحه‌ى قوه‌ى مقننه، راضى نباشند، مى‌توانند خودشان قانون وضع نمايند؛ چنانچه در سويس هر پنجاه هزار شهروند، مى‌توانند درخواستى را امضا نموده و در آن اقداماتى را كه مى‌خواهند جنبه‌ى قانونى پيدا كند، مشخص نمايند. اين پيشنهاد به رأى مردم گذاشته مى‌شود و در صورت تصويب به شكل قانون مصوب، درخواهد آمد.

بازخوانى: شيوه‌ى ديگرى از اعمال دموكراسى مستقيم است كه طى آن رأى‌دهندگان حق دارند هر مقام منتخب يا نماينده‌اى را كه از انجام صميمانه يا مسؤولانه وظايف باز مى‌ماند، بازخوانى نمايند.[٢] شيوه‌ى دوم، دموكراسى غير مستقيم يا دموكراسى نمايندگى است كه مردم به شكل‌

[١] - فرهنگ علوم سياسى؛ پيشين، صص ٣٠٠- ٢٩٨.

[٢] - بنيادهاى علم سياست؛ پيشين، صص ٣١٩- ٣١٥.