سرانجام فقيه با شناخت كامل راويان احاديث و هم‌چنين آشنايى لازم با علوم ديگر، مى‌تواند راوى صادق و امين را از جاعلين حديث متمايز سازد و از اين طريق، ميزان استحكام زنجيره‌ى ناقلين خبر را كه در حقيقت كلامشان رابط بين ما و معصومين عليهم السّلام است آشكار سازد.

روايت، بعد از شناخت راويان حديث، در يكى از دسته‌بندى‌هاى چهارگانه قرار مى‌گيرد كه عبارتند از: صحيح، موثق، حسن، ضعيف و هركدام به تقسيمات ديگرى منتهى مى‌شود كه نشانگر جايگاه حديث در نظام اطلاعات فقيه براى استخراج حكم شرعى است.

٢. تحقيق در جهت صدور

بعد از دقت در سند حديث بايد اين مسئله براى فقيه محرز شود كه كلام معصوم عليه السّلام براى بيان حكم خداوند صادر شده و هدف ديگرى همچون تقيه و يا امر ديگرى در نظر نبوده است.[٢] شيخ انصارى رحمه اللّه دراين‌باره مى‌فرمايد: «الثانية كون صدوره لبيان حكم الله لا على وجه آخر من تقية و غيرها»[٣]؛ دومين مقدمه آن است كه (براى فقيه احراز شود) كلامى كه از معصوم عليه السّلام صادر شده براى بيان حكم الله است، نه براى جهت ديگرى همچون تقيه و غير آن.

چون وجود شرايط تقيه در زمان ائمه عليهم السّلام؛ خصوصا از امام چهارم عليه السّلام به بعد، سبب شد كه مقدارى از روايات به صورت تقيه صادر شود؛ البته امامان معصوم عليهم السّلام خود به اين مطلب اشاره نموده‌اند؛ بنابراين چنين خصوصياتى در روايات اقتضا مى‌كند كه كنكاش‌

[١] - در علم رجال، پيرامون وثاقت يا عدم وثاقت شخصيت‌هاى ناقل اخبار و احاديث معصومين عليه السّلام بحث مى‌شود.

[٢] - لازم به ذكر است كه در قرآن تقيه راه ندارد؛ بنابراين در جهت صدور آيات قرآنى نياز به بررسى نمى‌باشد.

[٣] - فرائد الاصول؛ ص ٦٦.