محتوايى كه تحت اين عنوان آورده مى‌شود، هرچند همه‌ى آن مواردى نيست كه در جامعه‌شناسى بايد گفته شود؛ اما عمده‌ترين شاخص‌هاى اجتماعى را كه نقش بسزا و مستقيمى در نظام سياسى، در جهان‌بينى مادى دارند، مورد توجه و دقت قرار مى‌دهد.

١. پيدايش جامعه‌

ارسطو پيدايش جامعه را به طبيعت انسانى برمى‌گرداند و مى‌گويد: «شهر پديده‌اى است طبيعى و انسان به حكم طبيعت، حيوانى اجتماعى است.»[١] انسان‌ها براى برآوردن نيازهاى خويش، به زندگى اجتماعى تن مى‌دهند و «نخستين اجتماعى كه وجودش ضرورت مى‌يابد، ميان كسانى است كه نمى‌توانند بى‌يكديگر زيست كنند؛ [مثلا]: زن و مرد، براى بقاى نسل با هم درمى‌آميزند [و اين‌] نه از روى عمد و اراده؛ بلكه به آن انگيزه‌ى طبيعى صورت مى‌بندد كه در همه‌ى جانوران و نيز گياهان موجود است تا از خود چيزى هم‌جنس خود باز نهند»[٢] او در پيدايش خانواده و تأسيس دهكده‌ها و تحليل نخستين پيدايش شهر يا نقطه‌ى كمال جامعه، مى‌نويسد:

«جامعه‌اى كه سرانجام از پديد آمدن چندين دهكده، پديد مى‌آيد، شهر نام دارد كه مى‌توان گفت كه از لحاظ توانايى برآوردن نيازهاى خويش [يا اتكا به ذات‌] به غايت كمال رسيده است».[٣] «فرهنگ علوم اجتماعى» در يك تعريف و به نقل از فيختر[٤]، رمز پيدايش جامعه را تأمين نيازهاى اساسى انسان‌ها مى‌داند و مى‌نويسد: «جمعى سازمان‌يافته، متشكل از افرادى كه در سرزمين مشترك زندگى مى‌كنند، به صورت گروهى با يكديگر، در جهت ارضاى نيازهاى اجتماعى اساسى، همكارى دارند»،[٥] ... از ديدگاه روسو، جامعه، بر مبناى قرارداد اجتماعى پديد مى‌آيد كه هركس بارضايت به آن تن مى‌دهد. اين قرارداد حاصل‌

[١] - ارسطو؛ سياست، ص ٥.

[٢] - همان، ص ٢

[٣] - همان، ص ٤

[٤] -rethciF

[٥] - آلن بيرو، فرهنگ علوم اجتماعى، ص ٣٨٨