رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم فرمودند: بار خدايا جانشينان مرا مشمول لطف و رحمت خودت قرار ده، پرسيده شد: اى رسول خدا، جانشينان شما چه كسانى هستند؟ حضرت فرمود: كسانى كه بعد از من مى‌آيند و حديث و سنت مرا روايت مى‌كنند.

اين‌روايت از طرق مختلفى نقل شده و مورد اعتماد و قابل قبول است و نكات زير از آن استفاده مى‌شود:

خلافت و جانشينى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم، داراى مفهوم روشن و غير مبهمى بوده و مناصب پيامبر؛ از قبيل: فتوا، قضا، ولايت و حكومت را شامل مى‌شود و حداقل در قدر متقن؛ يعنى ولايت و تصدى مقام حكومت، ظهور دارد.

آن حضرت درصدد معرفى جانشينان خود است و هرگز بناى تعريف واژه‌ى خلافت را ندارند.

جانشينى به هيچ‌وجه ناظر به نقل روايت و حديث نيست؛ چون منصب پيامبر نقل حديث و روايات خود نيست تا خليفه‌ى او جانشين و قائم مقام ايشان باشد.

مراد از خلفا، فقط ائمه‌ى معصوم عليهم السّلام نيست؛ زيرا در لسان روايات از ائمه به راوى حديث تعبير نمى‌شود؛ چون آنان خزانه‌داران علم الهى بوده و اگر مراد، آنها بودند از صفت اختصاصى آنها استفاده مى‌شد؛ نه عبارت مشتركى كه شامل تمامى علما باشد.

از سوى ديگر، منظور كسى نيست كه فقط نقل روايت مى‌كند؛ چون با موازين عقلى هم سازگارى ندارد كه زمامدارى امت به عنوان خلافت و جانشينى پيامبر به شخصى واگذار شود كه قادر به تشخيص احكام خداوند نيست و تنها چند حديث از پيامبر نقل كرده است.

بنابراين منصب جانشينى پيامبر، پس از ائمه عليهم السّلام براى فقها كه قادر به استنباط و استخراج احكام الهى از متون دينى و روايات هستند، اثبات مى‌شود.

موثقه سكونى‌

عن السكونى عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله و سلم: الفقهاء امناء الرسل ما لم يدخلوا فى الدنيا ...[١]؛ رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم فرمودند: فقها امانتداران پيامبرانند؛ تا زمانى كه در

[١] - اصول كافى؛ ج ١، ص ٣٧.