زمانى خاص، صلح و يا ارتباط با كفار به نعف اسلام و مسلمين است، مسلما عمل به هريك از اين تشخيص‌ها، پيامدهاى خاصى را به همراه دارد و در كل جامعه تأثير مى‌گذارد.

بنابراين تشخيص حوادث و سياست‌هاى حاكم بر جهان و در يك كلمه، شناخت پديده‌ها در زمان و مكان از ويژگى‌هاى ولايت امر مسلمين است كه در صورت فقدان آن به فرموده امام رحمه اللّه، فرد نمى‌تواند نمى‌تواند زمام جامعه را به دست بگيرد و به فرمايش امام صادق عليه السّلام «العالم بزمانه لا تهجم عليه اللوابس»[١]؛ آگاه به زمان، مورد هجوم اشتباهات قرار نمى‌گيرد.

آگاهى فقيه به زمان و مكان و ارتباط درونى و بيرونى يك نظام، او را در تزاحم ملاك‌ها يارى مى‌دهد، در تزاحم بين صلح، جنگ و قطع يا ارتباط با بيگانه و هزاران مسئله ديگر، به او كمك مى‌كند تا مسئله درست را به نفع مسلمانان انتخاب كند و بر آن فتوا دهد، نمونه‌هاى فراوانى در تاريخ نورانى فقاهت شيعه وجود دارد كه فقهاى عظيم الشأن رضى اللّه عنه با درك شرايط زمانى و مكانى و موقعيت خاص مسلمين در هر برهه، اسلام را از خطر رهانيده و مسلمين را از قرار گرفتن در زير سلطه‌ى كفر نجات داده‌اند. مرحوم ميرزاى شيرازى بزرگ رضى اللّه عنه با فتواى تحريم تنباكو، ايران را از حلقوم انگليس بيرون آورد و اين تنها با تشخيص زمان و شرايط حاكم بر وضعيت اجتماعى آن ممكن بود وگرنه تنباكو به عنوان اولى، حرمت نداشت؛ بلكه مضار قرارداد انحصارى خريد و فروش آن كه پيامدهاى اسارت‌بارى را براى ملت ايران به دنبال داشت، سبب شد كه آن فقيه بزرگوار حكم تحريم آن را صادر نمايد. حضرت امام خمينى رحمه اللّه، حكم ارتداد سلمان رشدى با شناخت شرايط، موقعى صادر مى‌كند كه كفر و استكبار جهانى كه حامى او بدند به انفعال مى‌افتند.

شناخت كيفيت اداره‌

اداره‌ى جامعه اسلامى، آن هم در سطح رهبرى، امرى تخصصى و مستلزم دانش‌ها و آگاهى‌هاى ويژه‌اى است و سپردن عنان جامعه به كسى كه از آن علوم بى‌بهره است، موجب انحطاط جامعه و دور افتادن از هدف‌ها و ارزش‌هاى مورد قبول جامعه سياسى مى‌شود.

انتخاب آگاهانه‌ى شيوه‌ى اداره‌ى كشور و امت اسلامى از مهمترين ملزومات رهبرى‌

[١] - ميزان الحكمه؛ جلد ٤، ص ٢٣٤ و تحف العقول؛ ص ٢٦٣ و كافى؛ جلد ١، ص ٢٦، از امام سجاد عليه السّلام.