الف. ميان قبايل پراكنده عرب، وحدت ايجاد كرد؛ البته اين وحدت صرفا دينى نبود؛ بلكه در كنار گستراندن اعتقادات و تعاليم مشترك دينى، وحدتى سياسى نيز به وجود آورد. قبايل مستقل و متخاصم به بركت اين وحدت سياسى، داراى منافع و علايق مشترك شدند؛ بالاترين نمود و جلوه‌ى اين وحدت سياسى، هم‌سرنوشت شدن اين قبايل مسلمان در جنگ و صلح با ديگر قبايل غير مسلمان است.

ب. پيامبر، مدينه را مركز حكومت خويش قرار داد و از آنجا، حكام و واليانى را به مناطق مسلمان‌نشين مى‌فرستاد.

طبرى در تاريخ خويش، نام عده‌اى از صحابه رسول الله صلّى اللّه عليه و اله و سلم را كه به انجام اين امر گماشته شدند، ذكر مى‌كند؛ البته برخى از اين افراد، عهده‌دار تعليم واجبات دينى نيز بودند و برخى ديگر تنها در انجام امور ادارى و مالى آن مناطق، نمايندگى داشتند و انجام امور مذهبى، نظير: اقامه‌ى جماعت، تعليم قرآن و آداب شريعت، به عهده‌ى شخص ديگرى بود.

در عهدنامه‌اى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و سلم خطاب به عمرو بن حزم، هنگام فرستادن او به سوى يمن نوشتند از وى خواستند تا در امور حق با مردم به نرمى و مدارا رفتار نمايد؛ ولى در مقابل ظالمان، شدت عمل به خرج دهد؛ همچنين خمس غنايم را بگيرد و زكات اموال را به ترتيبى كه در متن همين عهدنامه آمده،[١] از آنها وصول نمايد؛ بنابراين واضح است كه تنها حاكم و والى مى‌تواند به انجام چنين امورى مبادرت ورزد.

ج. پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و سلم تنها به عقاب اخروى اكتفا نمى‌كردند؛ بلكه براى متخلفان، بزهكاران و نيز كسانى كه برخى قوانين تشريعى اسلام را زير پا مى‌نهادند، كيفرهاى جزايى وضع نمودند؛ بنابراين اقامه حدود الهى و اعمال مجازات افراد خاطى از شؤون دولت و حكومت است.

د. حكومت، تصدى و سلطه سياسى، در زبان قرآن و نيز مؤمنان صدر اسلام به كلمه‌

[١] - متن كامل اين عهدنامه را مى‌توانيد، در كتاب:« مجموعة الوثائق السياسيه» تأليف محمد حميد الله ص ١٣٧- ١٤٣ ملاحظه نماييد.