اجبار، امرى را به مردم تحميل نمايد؛ چنانچه قرآن كريم با آيه‌ى مباركه‌ لا اكراه فى الدّين‌[١] اين نكته را بيان مى‌نمايد؛ بر اين اساس بايد حكومت و ولايت بر طبق نظر و رضايت مردم صورت گيرد و لازمه‌ى اين امر، انتخاب ولى فقيه با گزينش و انتخاب مردم است.[٢]

بررسى و نقد ديدگاه انتخاب‌

در بررسى دلايل ديدگاه انتخاب به ترتيب مذكور مى‌توان گفت كه:

١. اما در مورد حكم عقل بايد دانست كه جداى از مدعاى مطروح شده، دليل و سخنان روشن و معتبرى را از سوى ائمه‌ى اطهار عليهم السّلام درباره‌ى نصب فقيهان به ولايت در عصر غيبت در اختيار داريم، ديگر آن كه طبق حكم عقل، جهت سرپرستى و هدايت مردم، بايد ولايت و امامت معصومين عليهما السّلام استمرار و تداوم پيدا نمايد و خلل و خلايى ايجاد نگردد.

محقق بروجردى در اين مورد مى‌فرمايد: «از دو حال خارج نيست، يا اين‌كه ائمه عليهم السّلام هيچ‌كس را به ولايت نگمارده و به اين امر اهميتى نداده‌اند و يا اين‌كه فقيهان را به ولايت گمارده‌اند. بى‌گمان شق اول باطل است، بى‌برو برگرد، امامان عليهما السّلام امر مهم حكومت و سرپرستى امت را به حال خويش رها نكرده؛ پس نتيجه آن مى‌شود كه فقيهان را به حكومت برگمارده‌اند.[٣] ايشان ضمن آن‌كه دليل‌هاى نصب را كافى و معتبر براى اثبات دانسته، به حكم عقل بر پيوستگى و ادامه‌ى ولايت معصومان از راه نصب افراد باصلاحيت و شايسته در زمان غيبت نيز، استناد كرده است.

فقهاى ديگر هم جهت اثبات ولايت فقيه در عصر غيبت، تعدادى زيادى دليل عقلى مطرح نموده‌اند كه به حكم عقل در زمان غيبت بايد كارها و امور جامعه به وسيله‌ى: نايبان و برگماردگان عام معصومين صورت گيرد، تا ولايت معصومين استمرار يابد.[٤] ٢. در جواب دليل دوم بايد گفت: ولايت بر مردم، مسؤوليتى است كه‌

[١] - بقره، آيه ٢٥٦.

[٢] - رجوع كنيد به: مجله حوزه، شماره ٨٦- ٨٥؛ سال ١٣٧٧، فروردين و ارديبهشت؛ ص ١٤٧- ١٤٦.

[٣] - رجوع كنيد به: البدر الزاهر؛ ص ٥٢.

[٤] - رجوع كنيد به: ولايت فقيه زيربناى حكومت اسلامى؛ آية الله جوادى آملى؛ ص ١٢٠.