مشروعيّت: مشروعيت نظام سياسى امامت، ريشه در تعيين و نصب الهى دارد؛ بنابراين امام از ناحيه خداوند سبحان، حق تصرف در همه شؤون و امور را دارد. امام از ديدگاه شيعه، جداى از تحقق يا عدم تحقق حكومتش، داراى مشروعيت است و عدم مقبوليت مردمى در مشروعيت او تأثيرى ندارد.

تحقق عينى امامت: هرچند تعيين امامت، توسط خداوند انجام مى‌گيرد و مشروعيت آن نيز تنها به نصب الهى برمى‌گردد؛ اما فعليت يافتن ولايت؛ يعنى اعمال سرپرستى، اداره‌ى امور جامعه و هدايت آن به سوى اهداف تعيين شده، بدون پذيرش و مشاركت مأمومين يا مردم امكان‌پذير نيست؛ چنانچه غير از يك يا دو مورد، بقيه ائمه معصومين عليهم السّلام به دليل عدم قبول و تمكين مردم، نتوانستند امامت اجتماعى خود را اعمال نمايند.

بنابراين امامت هنگامى عينيت اجتماعى مى‌يابد كه مردم با قبول و پذيرش خود، دست امام عليه السّلام را براى اداره‌ى جامعه فشرده و خود صورت تحققى نظام امامت را با جان و دل بپذيرند.

ويژگى ديگر نظام امامت، تناسب آن با مراتب تولى و پذيرش اجتماعى است؛ يعنى ظرفيت تولى و پذيرش مردم هر اندازه باشد، متناسب با همان ظرفيت، ولايت و امامت نيز بر آن‌ها معين مى‌شود؛ البته اين موضوع اختصاص به نظام امامت ندارد؛ بلكه از سنت‌هاى الهى است و در هرجامعه و نظامى جارى مى‌شود؛ همانطور كه در قرآن كريم عامل اصلى در سرنوشت مردمان را خود ايشان معرفى مى‌كند: ان الله لا يغيّر ما بقوم حتى يغيّروا ما بأنفسهم‌[٢] و پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله و سلم مى‌فرمايند: «كما تكونون يولّى عليكم»؛[٣] يعنى هرطور كه شما باشيد؛ ولايت و سرپرستى شما نيز همانگونه رقم خواهد خورد. خداوند تبارك و تعالى فرموده است: «وقتى بندگان من، آگاهانه مرا نافرمانى كنند، كسى كه مرا نمى‌شناسد بر آن‌ها مسلط خواهد شد».[٤] بنابراين در نظام امامت، مردم، در هر سطحى كه خود را تعريف كنند، امام نيز، ايشان را در همان سطح از اراده اجتماعى، رهبرى مى‌كند.

[١] - مائده، آيه ٥٥.

[٢] - رعد، آيه ١١.

[٣] - كنز العمال؛ حديث ١٤٩٧٩.

[٤] - رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم، من لا يحضره الفقيه، ج ٣، ص ٢٨٩.