«ولايت»، واژه‌اى عربى و از ريشه‌ى «ولى» گرفته شده است. برخى از مشتقات اين كلمه در عربى و فارسى عبارتند از: ولايت (به كسر واو)، ولاء (به فتح واو)، اولياء، والى، مولى، مولوى، ولايى و ... «ولى»، در لغت به معناى: دوست، دوستدار، ياور و چيزى در كنار چيز ديگرى است. واژه‌ى ولايت و ديگر مشتقات آن نيز به معناى: نصرت و يارى، محبّت، تصدّى امر، سلطنت، سرپرستى، رهبرى و حكومت است.[١] از نظر اصطلاحى، معناى ولايت تا حدودى در سه حوزه‌ى علم فقه، عرفان و كلام با يكديگر تفاوت دارد. در علم فقه از آنجا كه مباحث به دو بخش عمده‌ى عبادات و معاملات تقسيم مى‌شود، «ولايت» در بخش معاملات (بالمعنى الاعم) قرار مى‌گيرد و از جمله‌ى احكام وضعى به شمار مى‌آيد.

ولايت در فقه با تعابير مختلفى به كار برده مى‌شود؛ همچون: «جواز تصرف»[٢]، «تصرف در امرونهى»[٣]، «تصرف در اموال و انفس»[٤]، «تصرف و حاكميت بر شخص يا كار

[١] - رجوع كنيد به: تاج العروس؛ ج ١٠؛ ص ٣٩٨ و مقائيس اللغة؛ ج ٦؛ ص ١٤١ و المصباح المنير؛ ج ٢، ص ٣٩٦.

[٢] - نراقى؛ عوائد الايام؛ ص ١٩٩.

[٣] - كشف الغطاء؛ جلد ١، ص ٩.

[٤] - شيخ انصارى رحمه اللّه يكى از مناصب فقيه را« ولاية التصرف فى الاموال و الانفس» مى‌داند؛ المكاسب؛ جلد ٣، ص ٥٤٦.