امام عليه السّلام تمامى اين تغيير و تحولات را كه به منزله‌ى يك انقلاب اساسى در كليه‌ى ساختارهاى اجتماعى بود، با اتخاذ سياست‌هايى شفاف و واضح دنبال كردند و قبل از انجام آن، اصول و برنامه‌هاى خويش را در خطبه‌ها بيان فرمودند؛ زيرا آن حضرت معتقد بودند كه مردم حق دارند از برنامه‌هاى حاكم باخبر باشند و براى همراهى و يا عدم همراهى با وى، آگاهانه تصميم بگيرند.

انقلابى كه امام على عليه السّلام در نظام اجتماعى مسلمانان پديد آوردند، هرچند كه با استقبال گسترده‌ى عموم مردم، از جمله محرومان و ستمديدگان روبه‌رو شد، امّا مخالفت هايى را در ميان برخى از خواص؛ به ويژه گروه‌هايى از اشراف و ثروتمندان كه ساليان متمادى به بهره‌بردارى اختصاصى از بيت المال مشغول بودند، درپى داشت. واكنش اين گروه‌ها در مقابل رفتارهاى عدالت‌جويانه‌ى امام على عليه السّلام متفاوت بود؛ مثلا: برخى كه از دست يافتن به آرزوهاى دنيوى خود در حكومت امام على عليه السّلام كلا نااميد شده بودند، به سوى شام حركت كرده و به اردوگاه معاويه پيوستند. برخى ديگر از اين افراد نيز خود را خانه‌نشين كرده و به اصطلاح از امام عليه السّلام قهر كردند. و برخى ديگر هم به كارشكنى، مخالفت و قيام عليه حكومت آن حضرت پرداختند. مخالفت با امام على عليه السّلام در واقع سرآغاز يك انحراف بزرگ در جامعه‌ى اسلامى بود؛ زيرا سنت ناپسند مقابله با حكومت حق و عدل، در اين‌جامعه شكل گرفت و در نهايت نيز با خارج كردن رهبرى و خلافت از خاندان پيامبر، حكومت‌هاى فاقد مشروعيت را بر مسلمين مسلط نمود و نيز زمينه‌ساز بروز فجايع بسيارى شد؛ البته دشمنان آن حضرت براى مخالفت با آن حضرت هيچ دليل قابل قبولى نداشتند؛ زيرا حكومت امام على عليه السّلام از يكسو مستند به سفارشات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم بود و از سوى ديگر، با خواست و اراده‌ى عموم شكل گرفته بود؛ بنابراين با هر ديدگاهى، در مشروعيت و منطقى بودن آن، هيچ ترديدى وجود نداشت.

امام در مقابل اين مخالفت‌ها و پيمان‌شكنى‌ها، استوار و ثابت‌قدم ايستاد و اهداف و سياست‌هاى عدالت‌جويانه‌ى خود را با جديّت و قاطعيت دنبال نمود و هزينه‌هاى سنگين آن را با جان و دل پذيرا گرديد. برخورد آن حضرت، با گروه‌هاى مختلفى كه به مخالفت با ايشان پرداختند، نشان مى‌دهد كه در مكتب امامت هيچ‌چيز به اندازه‌ى پاسدارى از حقوق محرومين و تحقق عدالت فراگير اجتماعى و هدايت جامعه با معيارهاى‌