بررسى تاريخ تحولات نظام سياسى اسلام، به اين معناست كه سير پيدايش، رشد و تحولات نظام سياسى اسلام در گذر تاريخ تاكنون پيگيرى شود. اين بحث را مى‌توان در سه مقوله‌ى اصلى؛ حكومت اسلامى پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله و سلم، نظام خلافت و نظام امامت، بررسى نمود.

الف. حكومت اسلامى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم‌

پيامبر اسلام، در زمان و مكانى به رسالت مبعوث شدند كه از منحط ترين دوران‌هاى تاريخ بشر به حساب مى‌آيد.

امير المؤمنين على عليه السّلام اين عصر را چنين توصيف مى‌فرمايد: «خداوند محمّد صلّى اللّه عليه و اله و سلم را فرستاد تا جهانيان را از راه و رسمى كه در پيش گرفته بودند، بيم دهد و بر آنچه به او نازل مى‌شد، امين بود و شما اى گروه عرب در آن دوران پيرو بدترين آيين بوده و در بدترين سرزمين سكونت داشتيد. بين سنگ‌هاى خشن و مارهاى گزنده استراحت مى‌كرديد. از آب‌هاى تيره و لجن نوشيده و غذاهاى خشن مى‌خورديد. خون همديگر را مى‌ريختيد و از خويشاوندان دورى مى‌كرديد. بت‌هايى در ميان شما علم شده بود و به گناهان تعلق پيدا