توضيح المسائل - هاشمى شاهرودى، سيد محمود - الصفحة ٤٣٩ - معاملات حرام

داشته باشد بر آن اضافه كند، مثلًا يك من گندم و يك دستمال را به يك من و نيم بفروشد، اشكال ندارد و همچنين است اگر از هر دو طرف چيزى زياد كنند؛ مثلًا يك من گندم و يك دستمال را به يك من و نيم گندم و يك دستمال بفروشد.

مسأله ٢٠٨٣- اگر چيزى را كه مثل پارچه با متر و ذرع مى‌فروشند، يا چيزى را كه مثل گردو و تخم مرغ با شماره معامله مى‌كنند، بفروشد و زيادتر بگيرد؛ مثلًا ده تا تخم مرغ بدهد و يازده تا بگيرد اشكال ندارد، ولى چنانچه مثلًا ده عدد تخم مرغ را به يازده عدد در ذمه بفروشد لازم است كه بين آنها امتياز باشد؛ مثلًا ده عدد تخم مرغ بزرگ را به يازده عدد متوسط در ذمه بفروشد؛ زيرا كه اگر بين آنها هيچ امتيازى نباشد خريد و فروش محقق نمى‌شود بلكه واقع معامله قرض است اگر چه به لفظ خريد و فروش باشد و بدين جهت معامله حرام و شرط زياده باطل است و از اين قبيل است فروختن اسكناس نقداً به زيادتر از آن از همان جنس به مدت، ولى اگر بين آنها امتيازى باشد؛ مثل اسكناس و ريال با دولار يا پوند اشكالى ندارد.

مسأله ٢٠٨٤- جنسى را كه در غالب شهرها با وزن يا پيمانه مى‌فروشند و در بعضى از شهرها با شماره معامله مى‌كنند، احتياط واجب آن است كه آن جنس را به زيادتر از آن نفروشند و در صورتى كه شهرها مختلف باشند و چنين غلبه‌اى در بين نباشد حكم آن در هر شهرى بر طبق معمول آن شهر است.

مسأله ٢٠٨٥- اگر چيزى را كه مى‌فروشد و عوضى را كه مى‌گيرد از يك جنس نباشد، زيادى گرفتن اشكال ندارد، پس اگر يك من برنج بفروشد و دو من گندم بگيرد معامله صحيح است.

مسأله ٢٠٨٦- جنسى را كه مى‌فروشد و عوضى را كه مى‌گيرد، اگر از يك چيز عمل آمده باشد، بايد در معامله زيادى نگيرد، مثلًا اگر يك من شير گاو