پيامبر خدا (ص) در شمار حقوق سى‌گانه مسلمان بر برادر مسلمانش، به هر دو مورد مقابله برابر و تشكّر، تصريح كرده است.[١] در حقيقت، تشكّر كردن، چون جزو حقوق احسان كننده است، لذا مى‌توان در شمار حقوق همسر، هر دو گونه مقابله برابر و برتر را قرار داد. در برخى ديگر از روايات، از منظر ديگرى به مسئله نگاه شده و با تعبير ديگرى به اين حقيقت اشاره گرديده كه نيكى و احسان ديگران، همانند غُل و زنجيرى است كه انسان را در بند مى‌كشد و جز به وسيله مقابله برابر يا برتر نمى‌توان از آن رها شد. امام كاظم (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

الْمَعْرُوفُ غُلٌّ لَا يَفُكُّهُ إِلَّا مُكَافَأَةٌ أَوْ شُكْرٌ.[٢]

كار نيك ديگران، زنجيرى است كه جز پاسخِ همانند يا تشكّر، آن را باز نمى‌كند.

سپاس‌گزارى، يكى از اصول اساسى صميميت و از عوامل تأثيرگذار بر موفّقيت خانواده و رضايت زناشويى است. از اين رو، در روايتى از امام على (ع) آمده كه: هر

كس مى‌خواهد ازدواج كند، دو ركعت نماز بخواند و پس از حمد و ثناى خداوند، دعايى را بخواند. در اين دعا از خداوند متعال همسرى با ويژگى‌هاى خاص درخواست مى‌شود كه يكى از آنها برخوردارى همسر از توان تشكّر است:

اللهمَّ ارْزُقْنِي زَوْجَةً ... إِنْ أَحْسَنْتُ شَكَرَتْ.[٣]

خداوندا! همسرى روزى‌ام گردان كه ... اگر نيكى كردم، سپاس گويد.

جالب اين كه در فرهنگ اسلامى، تشكّر از ديگران و از جمله همسر، در راستاى توحيد، و تشكّر از خداوند قرار دارد. اين، نشان دهنده نقش خداوند در موفّقيت زندگى زناشويى است. تشكّر از صاحب احسان، در حقيقت، تشكّر از خداوند است. خداوند متعال دوست دارد كه واسطه نعمت نيز مورد تشكّر قرار گيرد. لذا پيامبر

[١].

لِلْمُسْلِمِ عَلَى أَخِيهِ الْمُسْلِمِ ثَلَاثُونَ حَقّاً لَا بَرَاءَةَ مِنْهَا إِلَّا بِالْأَدَاءِ أَوِ الْعَفْوِ: ... يُكَافِئُ صِلَتَهُ، وَ يَشْكُرُ نِعْمَتَهُ‌ ؛ مسلمان بر برادر خود، سى حق دارد كه جز با ادا كردن يا عفو كردن‌[ از سوى صاحب حق‌] از آن جدا نمي‌شود: ... عطاى او را جبران نمايد و از داده او تشكّر نمايد( كنز الفوائد، ص ١٤١، بحار الأنوار، ج ٧٤، ح ٢٣٦).

[٢]. عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٣؛ مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ٣٥٩.

[٣]. النوادر، رواندى، ص ٢١١، ح ٤١٧؛ بحار الأنوار، ج ١٠٣، ص ٢٦٨، ح ١٨.