اقتدار روانى و موقعيت ناخوشايند، از اصول كاميابى در راه مهار تنيدگى‌هاست. بسيارى از ناكامى‌هايى كه در مهار تنيدگى‌ها به وجود مى‌آيد، ناشى از ناكامى در تقويت توان روانى است كه در ادامه، به آنها اشاره خواهيم كرد:

نماز و روزه: قرآن كريم به صراحت، از نماز و روزه، به عنوان دو منبع مهم در يارى رساندن به كنترل انسان‌ها ياد كرده است.[١] انسان روزه‌دار، به اختيار خود، بسيارى از چيزهايى را كه براى او خوشايند است، ترك مى‌كند و رنج محروميت را بر خود هموار مى‌سازد و اين، تمرينى است براى افزايش توان بُردبارى. علاوه بر آن، توجّهات خداوند نيز نصيب انسان روزه‌دار مى‌گردد كه اين، خود بر توان مقاومت انسان مى‌افزايد.

از سوى ديگر، نماز، برقرارى پيوند با خداست؛ خداوندى كه هم مهربان است و هم مقتدر و هم شكست‌ناپذير. ارتباط با چنين منبع رحمت و قدرتى، پشتوانه بسيار مهمّى به شمار مى‌رود كه انسان را همانند فولاد، مقاوم مى‌سازد. از اين روست كه پيامبرخدا (ص) هر گاه محزون مى‌گشت، به نماز پناه مى‌بُرد و يارى مى‌جست.[٢] همين معنا درباره امير مؤمنان (ع) نيز روايت شده است.[٣]

دعا: منبع ديگر، دعاست. دعا، هم ارتباط با خداوند است و هم استمداد از او. امام صادق (ع) درباره سيرة پدر بزرگوارشان در فشارهاى روانى مى‌فرمايد: «پدرم اين‌

گونه بود كه هرگاه چيزى او را غمگين مى‌ساخت، زنان و كودكان را جمع مى‌كرد. سپس دعا مى‌نمود و آنان آمين مى‌گفتند».[٤]

[١]. در آيه ١٥٣ سوره بقره آمده است: اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ‌؛ از صبر و نماز يارى بجوييد كه خداوند، با صابران است. در تفسير اين آيه، اشاره شده است كه مراد از صبر، روزه است.

[٢].

كَانَ رَسُولُ اللهِ( ص) إِذَا حَزَنَهُ أمرٌ فَزَعَ إِلَي الصَّلَاةِ ( سنن النبى( ص)، ص ٧١). در نقل ديگرى آمده است: كَانَ النَّبِيُّ إِذَا حَزَنَهُ أَمرٌ استَعَانَ بّالصَّومِ وَ الصَّلَاةِ ؛ پيامبر اكرم اين گونه بود كه هر گاه چيزى ايشان را ناراحت مى‌ساخت، از روزه و نماز يارى مي‌جست( همان، ص ٢٠٨).

[٣]. ابو بصير نقل مى‌كند كه امام صادق( ع) در اين باره فرمود:«

كَانَ عَلِيٌّ( ع) إِذَا هَالَهُ شَيئاً فَزَعَ إِلَي الصَّلَاةِ ؛ على( ع) اين گونه بود كه هرگاه چيزى ايشان را نگران و هراسان مى‌كرد، به نماز پناه مى‌بُرد». سپس امام( ع) اين آيه را تلاوت فرمود: واسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوةِ ؛ و از صبر و نماز كمك بگيريد( الكافى، ج ٣، ص ٤٨٠).

[٤].

كَانَ أَبِي( ع) إِذَا حَزَنَهُ أَمْرٌ جَمَعَ النِّسَاءَ وَ الصِّبْيَانَ ثُمَّ دَعَا وَ أَمَّنُوا ( بحار الأنوار، ج ٦٨، ص ١٤٣، ح ٤٢ و ج ٧٤ ص ١٢٨، ح ٣٤).