ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١١٠ - خاقانى ابراهيم يا بديل يا ابراهيم بديل
كه در فنون سخنورى بويژه قصيدهسرائى دستى توانا داشت و در هر موضوعى از توحيد، مواعظ، اخلاق، نصايح، مدح، قدح، تواضع، فخريّه، غزل، مرثيه و غيرها سخن رانده است، بيشتر اشعارش حاوى اسرار و دقائق و نكات و حقائق بوده و حاكى از حدّت ذهن و دقّت فهم و مزيد خبرت و بصيرت و احاطه مراتب علمى او ميباشد، فهم معانى اكثر آنها بدون اطّلاع از اصطلاحات علوم متنوّعه صورت امكان ندارد اين است كه بحكيم خاقانى معروف است، وى رودكى و عنصرى را ريزهخوار خوان كمالات خود مىدانست. خاقانى مثل ديگر شعرا پيرامون رذائل نگشته و دو مرتبه بزيارت كعبه مشرّف بوده است، در بدايت حال خود را بحقائقى تخلّص مينمود و پس از آنكه بخدمت خاقان كبير منوچهر. از ملوك شيروان رسيده و از ندماى حضرت گرديد بجهت انتساب او بخاقانى شهرت يافت و تخلّص شعرى او هم گرديد چنانچه از كثرت فصاحت و بلاغت و سخنورى بحسّان بن ثابت سالف الترجمهاش تشبيه كرده و به حسان العجم موصوفش دارند، موافق آنچه از كتاب تحفة العراقين او نقل شده اصل اين لقب از عمويش بوده چنانچه در مقام سپاسگزارى از وى گويد:
چون ديد كه در سخن تمامم |
حسّان عجم نهاد نامم |
|