ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٨٦ - رازى محمد بن زكريا
رازى محمد بن ادريس
- حافظ حنظلى، مكنّى بابو حاتم، از اكابر علماى اهل سنّت ميباشد كه در طبقه بخارى و نظائر وى بود، در ماه شعبان ٢٧٧ ه قمرى درگذشت. پسرش ابو محمد عبد الرحمن حافظ ملك رى نيز از اكابر علما و عرفا و در علوم متنوعه خصوصا در رجال بحرى بيكران بوده و از ابدالش ميشمارند. در فقه و اختلاف تابعين و صحابه مصنّفات بسيارى دارد.
١- الزهد ٢- المراسيل كه بسال ١٣٢١ ه در حيدرآباد هند چاپ شده است ٣- المسند. وى بسال ٣٢٧ ه قمرى (شكز) درگذشت. (ص ٢٨ مط و غيره)
رازى محمد بن زكريا
- مكنّى بابو بكر، معروف بطيب المسلمين، ملقّب بجالينوس العرب، طبيبى است بىمانند، حكيمى است دانشمند، از مشاهير حكمت و منطق و هندسه. در بدايت حال بمناسبت شغل زرگرى كه داشته بصنعت اكسير پرداخت، در اثر بخار و دخان عقاقير و ادويّه چشمهايش ورم كرد، براى معالجه بطبيبى مراجعه نمود آن طبيب نيز پانصد اشرفى طلا بعنوان حق المعالجه از او گرفت و گفت، كيميا همين است نه عمليّات تو، اينك ترك كيميا كرده و در سنّ بيشتر از چهل سالگى بتحصيل طبّ پرداخت تا آنكه مرجع تمامى اطباى عصر خود شد و در زمان مكتفى باللّه عباسى (٢٨٩- ٢٩٥ ه ق) رياست اطبّاى بغداد بدو موكول گرديد در فطانت و ذكاوت و اصابت معالجات او نوادرى منقول است، بيماران را بسيار مهربان بود، فقرا را بطور رايگان و مجّانى معالجه ميكرد، از مال خودش منزل و دوا و غذا ميداد.
گويند علم طب معدوم بوده و جالينوسش بوجود آورد و احيا نمود و پاشيده و پراكنده بوده و محمد بن زكريا جمعش كرد و ناقص بوده و ابن سينا بدرجه كمالش رسانيد، اينك چنانچه مذكور شد به طبيب المسلمين و جالينوس العرب شهرت يافت. از كلمات طريفه او است: مرض بسيار سريع الزوال است اگر طبيب دانا و مريض مطيع باشد. نيز گويد:
باقدرت بطبابت غذائى، معالجه دوائى غلط است و با امكان معالجه با دواى مفرد يا قليل الاجزاء نبايد با دواى مركب يا كثير الاجزاء معالجه نمود. مصنّفات سودمند او در