اطبّاى نامى و دقيق النظر ميباشد كه در تمامى صناعات علمى و عملى طبّ، خبير بلكه در هرسه قسمت الهى و رياضى و طبيعى از فنون حكمت نيز بصير، در حسن خط و كتابت و جودت تصنيف، بى‌نظير و بالخصوص در هندسه مسلّم برنا و پير بود. در سال ٣٣٣ ه ق (شلج) كه نوبت خلافت به مستكفى باللّه بيست و دويمين خليفه عباسى رسيد از طرف خليفه براى امتحان مراتب علمى و عملى اطبّاى وقت نامزد گرديد، او هم در مقام امتحان يكى از ايشان را سزاوار اين عمل شريف نديد، لكن محض افشا نكردن اسرار و هتك نكردن استار مردمان كه خارج از وظيفه اهل علم و حكما است در دربار خلافت باين عذر متمسك گرديد كه طبيب حاذق در صورت خطا در معالجات خود ضامن و عهده‌دار است تا چه رسد بغير حاذق و شكى نيست كه تصديق طبيب نيز در مورد خطا مورد ضمانت ميباشد پس عذر وى پذيرفته گرديد و معلوم شد كه اكثر آن جماعت از هردو قسمت علمى و عملى طب بى‌بهره بوده و بجز تحصيل ثروت و جمع مال هدفى ندارند اينك عمل امتحان ايشان بعهده ابو سعيد يمامى موكول گرديد. اين دانشمند يگانه روزگار خود را بتدريس و تأليف مى‌گذرانيد تا در نيمه محرم ٣٣٥ (شله) يا ٣٣٦ (شلو) يا ٣٣٨ (شلح) ه ق بدرود جهان گفته و از تأليفات او است:

١- تعريف طب و فوائد آن ٢- چهل و يك مسئله هندسه از مشكلات آن فن ٣- حفظ الصحة در اوقات مرض عمومى ٤- زبدة الحكم ٥- المقالات و الرسائل ٦- نخبة الحكمة ٧- هندسه سيزده مقاله و غير اينها.

(ص ٤٢ خع و ٦٨٨ ج ٢ مه و غيره)

* حضرت ابراهيم ع از ارض بابل بدانجا بود كه از آنجا به كنعان رفت و در تواريخ روم به قارانه معروف و مركز صابئى مذهبها بود، معابد بسيارى در آنجا داشته و علما و حكماى بسيارى از آن شهر دارند. اين شهر در زمان عمر مفتوح اسلاميان گرديد و در اوائل دوره اسلامى علماى بسيارى از آنجا ظهور يافت و ترجمه اكثر كتب طب و حكمت از يونانى بعربى نيز از دانشمندان آنجا ميباشد. ما هم بعضى از ايشان را كه به نسبت اين شهر (حرانى) مشهور و در كتب علميه مذكور و در السنه داير است ثبت اوراق نموده و تذكر ميدهيم. پوشيده نماند گاهى در مقام نسبت بدانجا نونى نيز برخلاف قياس و قاعده افزوده و حرنانى گويند چنانچه در مقام نسبت به مانى كه مقتضاى قاعده مانوى گفتن است منانى اطلاق ميكنند و بعضى از منسوبين اين شهر بهمين نسبت غير قياسى معروف ميباشد و در ذيل بهمين عنوان اشاره خواهد شد.

(ص ١٣١ صد و ١٩٣٦ ج ٣ س)