ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٣٦٣ - زبيدى محمد بن حسن بن عبد اللّه
زبيدى عمرو بن معد يكرب
- زبيدى مذحجى صحابى، مكنّى بابو ثور، نخست بحضرت رسالت ص ايمان آورد، پس از وفات آن حضرت مرتدّ شد، اخيرا باز مضطر بقبول اسلام گرديد، در يرموك و قادسيّه حاضر بود و هم در قادسيّه از عطش فوت نمود و يا پس از آن در وقعه نهاوند نيز حاضر شده و در يكى از ديهات آن در سال بيست و يكم هجرت درگذشت و قبرش در نهاوند مشهور است.
(تنقيح المقال و ص ٢٥٩ ج ٢ نى)
زبيدى محمد بن حسن بن عبد اللّه
- بن مذحج بن محمد بن عبد اللّه بن بشر، اندلسى قرطبى زبيدى، مكنّى بابو بكر، نزيل قرطبه، بجهت انتساب بجدّ عاليش منبه اكبر زبيد بن صعب بزبيدى معروف بود. اديبى است نحوى لغوى مورّخ حافظ شاعر كثير الشعر كه در نحو و لغت و اعراب و اخبار و سير، اخبر و ابصر اهل زمان خود بوده و چشم روزگار نظير او را كمتر ديده است. فنون ادبيّه را از ابو على قالى فراگرفت و مستنصر باللّه صاحب اندلس او را بتعليم و تربيت اولاد خود برگماشت، چون هشام مؤيّد باللّه وليعهد مستنصر را حساب و علوم عربيّه ياد داد تقرّبى بسزا يافته و بثروت بىنهايت نايل گرديد و بقضاوت اشبيليّه منصوب شد. تأليفات زبيدى حاكى از علوّ مراتب علمى وى ميباشند:
١- الابنية فى النحو كه بنوشته بعضى، از نوادر دهر است ٢- الاستدراك على سيبويه فى كتاب الابنية و الزيادات كه در روم چاپ شده است ٣- تحلية كتاب العين ٤- طبقات النحويين (النحاة خ ل) و اللغويين از زمان ابو الاسود دئلى تا زمان استاد خود ابو عبد اللّه نحوى رياحى كه بطبقات زبيدى معروف است ٥- لحن العامة ٦- مختصر كتاب العين ٧- الموضح در نحو ٨- الواضح كه ظاهرا همان موضح است ٩- هتك ستور الملحدين. از اشعار او است كه در حق ابو مسلم بن فهر گفته است:
ابا مسلم ان الفتى بجنانه |
و مقوله لا بالمراكب و اللبس |
|
و ليس ثياب المرء تغنى قلامة |
اذا كان مقصورا على قصر النفس |
|
و ليس يفيد العلم و الحلم و الحجا |
ابا مسلم طول القعود على الكرسى |
|