از اصحاب عيسى بن ماهان مذكور را با دو دست خود دو ضربت زد يا فقط بدست چپش آن شخص را دونيمه كرد و بعضى از شعرا در حق او گفتند: كلتا يديك يمين حين تضربه.

پس مأمون شنيده و او را بذو اليمينين ملقّب داشت يا بسبب آن است كه مأمون بدو گفت:

دست راست تو دست راست امير المؤمنين بوده و دست چپت نيز دست راست خود تست.

(مرصع و ص ٢٥٦ ج ١ كا و غيره)

ذهبى محمد بن احمد بن عثمان بن قايماز

- تركمانىّ الاصل، دمشقى المسكن و المدفن، شافعىّ المذهب، شمس الدين اللّقب، ابو عبد اللّه الكنية، ذهبىّ الشّهرة، محدّث حافظ مورّخ مشهور كه در سوم ربيع الثانى ٦٧٣ ه ق متولد شد و از حال صغر بقرائت حديث پرداخت، براى تحصيل آن مسافرتها كرد، از مشايخ بسيارى كه بيشتر از يك‌هزار و دويست تن ميباشد استماع حديث نمود. تاج الدين سبكى كه از تلامذه او است گويد: ذهبى، محدّث عصر، خاتمة الحفاظ، حامل لواى اهل سنّت و جماعت، در حفظ حديث و رجال حديث، امام اهل عصر خود بوده است و يا اين همه مراتب عاليه كه در علم حديث و رجال داشته در تواريخ و سير نيز مهارتى بسزا داشت بلكه از مشاهير مورّخين اسلامى بشمار است، مشاهير و وقايع دوره اسلامى را از بدو ظهور آن دين مقدّس، تا سال هفتصد و چهلم هجرت خصوصا اخبار و وقايع محدّثين را در رشته تأليف آورده و آنرا تاريخ الاسلام ناميده و بعضى از افاضل تلخيصش كرده و شمس الدين محمد بن عبد الرحمن تذييلش نموده است. در حديث و رجال نيز تأليفات مفيد بسيارى دارد كه همه آنها محل استفاده اهل علم ميباشد و از بلاد بعيده براى خواندن و شنيدن از خودش و براى استنساخ آنها مسافرت مى‌كردند:

١- تاريخ الاسلام كه ذكر شد ٢- تجريد اسماء الصحابة فى تلخيص اسد الغابة ٣- تذكرة الحفاظ و اين هردو در حيدرآباد هند چاپ شده است ٤- تذهيب تهذيب الكمال فى اسماء الرجال كه در قاهره چاپ شده است ٥- دول الاسلام كه در حيدرآباد چاپ شده ٦- سير النبلاء ٧- طبقات الحفاظ كه جلال الدين سيوطى تلخيصش كرده و در غوطه چاپ شده است ٨- طبقات القراء ٩- الطب النبوى كه در مصر چاپ شده است ١٠- العبر بخبر من غبر ١١- الكاشف ١٢- مختصر السنن الكبير للبيهقى ١٣- المشتبه فى اسماء الرجال يا مشتبه النسبة كه در ليدن‌