ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٢٨ - خزاعى دعبل بن على بن رزين بن عثمان
علماى قرن پنجم هجرت ميباشد كه از سيد رضى و سيد مرتضى و شيخ طوسى (متوفى بسال ٤٦٠ ه ق) درس خوانده و از تأليفات او است:
١- امالى الحديث در چهار جلد ٢- الروضة در فقه و سنن ٣- عيون الاحاديث ٤- المفتاح در اصول و غير اينها و سال وفاتش مضبوط نيست. (سطر ٣ ص ١٨٦ ت)
خزاعى اسمعيل بن على
- برادرزاده دعبل خزاعى و از محدّثين شيعه ميباشد كه شرح حالش در رجال و شرححال دعبل نيز در زير مذكور است.
خزاعى حسين بن على
- بعنوان ابو الفتوح، در باب كنى خواهد آمد.
خزاعى دعبل بن على بن رزين بن عثمان
- يا سليمان بن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن بديل صحابى ابن ورقاء خزاعى، مكنّى بابو على (يا ابو جعفر) از مشاهير شعراى عرب ميباشد، نام او بنوشته اكثر اهل فنّ همين دعبل، لكن بزعم بعضى حسن و برخى محمد و بعقيده جمعى عبد الرحمن بوده و دعبل (بر وزن فلفل) كه بعربى شتر قوى را گويند لقب وى ميباشد.
دعبل از مشاهير شعراى نامى عرب، اديب فاضل، صالح متديّن، مدّاح اهل بيت عصمت ع، از اصحاب حضرت رضا ع و داراى طبعى روان بود، بلكه چنانچه از تاريخ و مدت عمرش معلوم ميشود عهد سعادت پنج امام معصوم را درك كرده است از اكابر و اشراف شيعه، بسيار جليل القدر و عظيم المنزلة و رفيع الشأن و ممدوح علماى رجال ميباشد.
اشعارش در غايت وجاهت و ملاحت، نهايت فصاحت و بلاغت، مشتمل بر نكات و دقائق معانيّه و بيانيّه محتوى محسنّات بديعيّه و اكثر آنها بجهت اشتمال ببدگوئى خلفاى وقت متروك مانده و ارباب تأليف ضبط و تدوين نكردهاند بلكه بجهت تقيه و رعايت حال متنفّذين وقت، اكثر مدايحى كه درباره خانواده عصمت گفته كتمان شده و ثبت اوراق نگرديده است. خود دعبل با كمال جرأت و جسارت در فنون مدح اهل بيت طهارت و
* عبد الرحمن بن امية و احمد بن زيد و احمد بن فضل و جمعى ديگر از محدثين شيعه را (كه بفرموده تنقيح المقال احصاى آنها مشكل و قليل الفائده بوده و بهمين وصف خزاعى موصوف هستند) موكول بكتب رجاليه داشته و در اينجا چندى از طبقات ديگر موصوف بهمين وصف را تذكر خواهيم داد.