ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٥٥ - ذات النطاقين
خلفاى امويّه بود چنانچه نزد هريك از ايشان سرگشاده و بىمعجر مىنشسته است و ايشان عبارت مىباشند از: ١- پدرش عبد الملك بن مروان. ٢- جدّش مروان بن حكم.
٣، ٤، ٥، ٦- چهار برادرش وليد و سليمان و يزيد و هشام. ٧، ٨، ٩- وليد بن يزيد و يزيد بن وليد و ابراهيم بن وليد. ١٠- جدّ مادريش يزيد بن معاويه. ١١- دايىاش معاوية بن يزيد. ١٢- جدّ مادرش معاوية بن ابى سفيان. ١٣- شوهرش عمر بن عبد العزيز كه بخلافت همه اين سيزده تن بيعت شده است.
(مرصع ابن الاثير و ص ١٢١ تخ و ١٣٤ ج ١ خيرات)
ذات النطاقين
اسماء، دختر بزرگ ابى بكر، خواهر پدرى عايشه و مادرش قيله يا قتيله دختر عبد العزى بود. اسماء، زن زبير بن عوام و مادر عبد اللّه بن زبير ميباشد كه بسال ٧٣ ه ق در هفتاد و سه سالگى در خانه كعبه بدست حجّاج مقتول شد. عبد اللّه نه سال بعد از يزيد در مكّه خلافت كرد، حجّاج بامر عبد الملك بن مروان آن ارض اقدس را محاصره نمود، از بالاى كوه ابو قبيس منجنيقها بخانه خدا انداخت، شهر مكّه مسخّر و عبد اللّه هم بقتل رسيد بشرحى كه در كتب مربوطه نگاشتهاند.
در وجه لقب ذات النطاقين گويند. اسماء شب هجرت حضرت رسالت ص طعامى براى آن حضرت تهيه كرد، بجهت نبودن سفره نان و يا بند سفره نان، نطاق (كمربند) خود را دو قسمت كرد، يكى را باز، كمربند كرد و ديگرى را سفره نان آن حضرت و يا بند آن سفره نمود، يا يكى را بند سفره و ديگرى را بند مشك آب كرد، يا در همان شب، دو سفره براى آن حضرت و پدر خود ابى بكر مهيّا ساخت و بجهت موجود نبودن بند سفره، كمربند خود را دو قسمت كرده و بند آن دو سفره نمود. بهرحال بعد از پاره كردن كمربند از طرف آن حضرت بهمين لقب ملقّب گرديد. بنوشته بعضى، آن حضرت فرمودند كه عوض اين نطاق تو، خدايتعالى در بهشت دو نطاق بتو عنايت خواهد فرمود: در مرصّع گويد:
عبد اللّه را با مادرش اسماء، توبيخ و تعيير كرده و از راه توهين ابن ذات النطاقين مىگفتند پس عبد اللّه اين شعر را فروخواند: