راه يافت تا بسال ششصد و سيزدهم كه بعزم تجارت بشام رفته بود در اثناى مباحثه مذهبى با مردى علوى، آن فكر منحوس خود را بروز داد و نام نامى حضرت امير المؤمنين ع را بطور خارج از اصول ادب بزبان آورد، بهمين جهت قتل و اعدام او از طرف اهالى تصميم گرديد، ناچار بحلب و موصل و اربل و خراسان على الترتيب فرار كرد و عاقبت اقامت در مرو را اختيار نمود، از كتابخانه‌هاى آنجا فوائد بسيارى بدست آورده و اكثر كتابهاى خود را در آنجا تأليف كرد پس بخوارزم رفته تا در سال ششصد و شانزدهم هجرت از خوف تاتار و مغول باز بحلب برگشته و در آنجا اقامت نمود و بسال ٦٢٦ ه قمرى (خكو) در پنجاه و يك يا دو سالگى در آنجا درگذشت. تأليفات ياقوت بدين شرح است:

١- اخبار الشعراء كه در فقره سيزدهم ذيل اشاره خواهد شد ٢- اخبار المتنبى ٣- ارشاد الاريب الى معرفة الاديب كه گاهى ارشاد الالباء الى معرفة الادباء نيز گويند و همين كتاب ميباشد كه به معجم الادباء شهرت يافته است چنانچه آن را طبقات الادباء نيز گويند.

در پشت صفحه اوّل چاپ دويم اين كتاب نوشته شده ارشاد الاريب الى معرفة الاديب المعروف بمعجم الأدبأ او طبقات الادباء، بالجمله كتاب معجم الادباء يا طبقات الادباء يا ارشاد الالباء كتابى ديگر غير از كتاب ارشاد الاريب نبوده هر چهار اسم يك مسمّى هستند و خود ياقوت در ديباچه معجم الادباء گويد كه آن را ارشاد الاريب الى معرفة الاريب نام كردم و بهرحال دو مرتبه در مصر چاپ شده است ٤- ارشاد الالباء الى معرفة الادباء رجوع بفقره سوم شود ٥- الدول ٦- طبقات الادباء رجوع بفقره سومى فوق نمايند ٧- عنوان كتاب الاغانى ٨- المبدأ و المآل در تاريخ ٩- مراصد الاطلاع على اسماء الامكنة و البقاع كه بنا بمشهور اين كتاب نيز كه در تهران چاپ شده از تأليفات ياقوت ميباشد و از فهرست كتابخانه مصر هم نسبت اين كتاب بياقوت نقل شده و بعضى فقرات ديباچه خود كتاب نيز صريح است در اينكه ياقوت كتاب بزرگ خود معجم البلدان را تلخيص كرده و آن تلخيص را بهمين اسم مراصد مسمّى داشته است، لكن بعضى فقرات ديگر ديباچه مزبور نيز مخالف آن ميباشد و علاوه در ذيل شرح عكّه (شهرى است در ساحل درياى شام) گويد: اين شهر مسخّر فرنگيها