عبد اللّٰه عباس و ضحاك گفتند:اماتت اول در اصلاب آباست [٢]آنگه كه نطفه بودند،و اماتت دويم در دنيا.و احياء اول در دنياست براى تكليف و احياء دويم در قيامت است براى ثواب و عقاب.و قول اول،مذهب ماست [٣]و مذهب اصحاب الحديث و مشايخ معتزله،و قول دوم مذهب اصحاب نجار است.و اين آيت كه ما در اوايم،دليل صحت مذهب ما كند،لقوله: أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ، براى آن‌كه اماتت نباشد الا عن حياة،چه اماتت،بميرانيدن بودن و اين الا از حيات نبود.و نطفه را اگرچه بر سبيل مجاز«موات»خوانند،لفظ اماتت صورت نبندد و نه نيز لفظ«احياء»در خلق حيات اول‌بار،بل احياء در حق مردگانى گويند كه در ايشان حيات بوده باشد،آنگه زائل شده.در [٤]احياء با زنده كردن [٥]بود و اين اظهار [٦]لايق نيست،چه [٧]به مذهب اول كه قول ماست و اصحاب حديث.و به آيت سورة البقرة استدلال نتوان كردن بر اين اصل،براى آن‌كه گفت: ...وَ كُنْتُمْ أَمْوٰاتاً فَأَحْيٰاكُمْ [٨]...، و هى جمع«ميت»،و ميت آن باشد كه در او حيات نباشد.مراد آن است كه شما در ارحام[١٢٨-پ] امهات و اصلاب آبا جماد بودى،من احيا كردم شما[را] [٩]چون اموات گفت،به نسبت آن احيا گفت،و هر دو مجاز است.و در آيت ما،اماتت و احيا گفت.پس اين آيت دليل است و آن آيت دليل نيست. فَاعْتَرَفْنٰا بِذُنُوبِنٰا، ما به گناه خود اعتراف داديم.

فَهَلْ إِلىٰ خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ، ما را رهى گشت [١٠]و ممكن هست كه ما را با دنيا برند تا ما عمل صالح كنيم و عذرى خواهيم و تلافى كنيم؟نظيره قوله: ...هَلْ إِلىٰ مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ [١١].

اما سؤال گور:بيرون آن‌كه اين آيت دليل است بر او،اخبار بسيار است از طريق ما و طريق اصحاب الحديث به حد تواتر رسيده،و در آن حال باشد اين سؤال كه مرده

[١] .سورۀ بقرة ٢ آيه ٢٨.

[٢] .گا،آد،افزوده:يعنى در پشت پدران.

[٣] .گا،آد:اماميه است.

[٤] .ما،لا:چه،آد:و.

[٥] .با زنده كردن/باز زنده كردن با ادغام دو حرف همجنس.در نسخۀ اساس«ز»دوم با قلمى ديگر بعدها افزوده شده است.

[٦] .ما:بظاهر،گا،لا:ظاهر.

[٧] .آج،گا،لا:جز.

[٨] .سورۀ بقرة ٢ آيۀ ٢٨.

[٩] .در اساس با قلمى متفاوت از متن افزوده شده است.

[١٠] .آب:به آن گشت،ما،گا،لا،آد:هست.

[١١] .سورۀ شورى ٤٢ آيۀ ٤٤.