وَ لِكُلٍّ دَرَجٰاتٌ ،اى لكل واحد من الفريقين،گفت:هريكى را از آن دو گروه مؤمن و كافر درجاتى و منازلى و پايه‌هاست،مؤمن را از بالا و كافر را از زير از آنچه كرده باشند برحسب عمل ايشان. وَ لِيُوَفِّيَهُمْ ،تا تمام بدهد ايشان را عملشان،يعنى جزاى عملشان.مكيان و بصريان خواندند به«يا»خبرا عن اللّٰه [١]،تا خداى بدهد.و باقى قرأ به«نون»خواندند،على اخبار اللّٰه تعالى عن نفسه. وَ هُمْ لاٰ يُظْلَمُونَ ،و بر ايشان ظلم نكنند و حق ايشان بازنگيرند و نقصان نكنند.

وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ [٢٥٨-پ] كَفَرُوا عَلَى النّٰارِ ،گفت:آن روز كه عرضه كنند كافران را بر دوزخ. أَذْهَبْتُمْ طَيِّبٰاتِكُمْ فِي حَيٰاتِكُمُ الدُّنْيٰا ،در كلام محذوفى هست،اى و يقال لهم،گويند ايشان را خوشيهاى خود و لذتهاى خود ببردى [٢]در زندگانى دنيا،يعنى قضاى شهوات كردى و آنچه شما را آرزو بود در دنيا بكردى و به‌جاى‌آوردى. وَ اسْتَمْتَعْتُمْ بِهٰا ،و به آن برخوردار شدى.ابو جعفر و ابن كثير و يعقوب خواندند:ء اذهبتم [٣]،بر استفهام و باقى قرأ،به يك الف بر خبر.و از اهل شام در او خلاف كردند،و بر هر دو قرائت معنى تقريع و توبيخ است،يقول العرب:انت الذى فعلت كذا و[ء]انت [٤]الذى فعلت كذا. فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذٰابَ الْهُونِ امروز جزا دهند شما را عذاب هوان و خوارى.و اين صفت عقاب است براى آن‌كه عقاب مقرون باشد به استخفاف و اهانت،و به اين جدا شود از دگر آلام و مضرات. بِمٰا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ ،به آن تكبر كه كردى در زمين به ناحق و به آن فسق و خروج از فرمان خداى تعالى.و خداى وصف كرد كافران را به آن‌كه همت ايشان مصروف باشد با شهوت [٥]و قضاى آن و استمتاع به انواع لذات.و صفت مؤمنان و صالحان خلاف اين باشد.

ثوبان روايت كند،مولى رسول‌اللّٰه [٦]،كه:رسول-عليه السلام-چون به سفر خواستى رفتن،آخر كس را كه ديدى فاطمۀ زهرا بودى [٧]و اول كس را ديدى چون باز

[١] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:تعالى.

[٢] .ما:ببرى.

[٣] .اساس و آب:أ اذهبتم،گا،لا،آد،افزوده:به دو همزه.

[٤] .آج،گا،آد:ء انت،لا:أ أنت.

[٥] .آج،ما،گا،لا،آد:شهوات.

[٦] .گا،آد،ثوبان مولاى رسول‌اللّٰه،لا:مولى من رسول-صلى اللّٰه عليه.

[٧] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:عليها السلام.