وَ مَنْ يُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ هٰادٍ، و هركه خداى او را گمراه بكند از راه بهشت، او را هادى و راهنمايى نباشد به آن.و روا بود كه مراد خذلان و توفيق [٢]باشد،هركه خداى او را مخذول بكند،او را توفيق‌دهنده‌اى نباشد.و روا بود كه مراد حكم و تسميت باشد.

وَ لَقَدْ جٰاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّنٰاتِ، گفت:يوسف به شما آمد [٣]با معجزات،يعنى پيش از موسى.وهب گفت:فرعون موسى،همان فرعون يوسف بود از عهد او تا به عهد موسى بماند. فَمٰا زِلْتُمْ، گفت:به زائل [٤]نبودى شما در شك. مِمّٰا جٰاءَكُمْ بِهِ، از آنچه آورد او به شما،يعنى[١٣٧-ر]شاك بودى هميشه در او و در پيغامبرى او. حَتّٰى إِذٰا هَلَكَ، تا چون بمرد، قُلْتُمْ، گفتى:خداى از پس او ديگر پيغامبر نخواهد فرستادن. كَذٰلِكَ يُضِلُّ اللّٰهُ، همچنين اضلال كند خداى به خذلان و حرمان و تخليت،آن را كه او مسرف باشد و مشرك و شاك [٥]باشد.

اَلَّذِينَ يُجٰادِلُونَ فِي آيٰاتِ اللّٰهِ بِغَيْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ، آنان كه خصومت كنند در آيات خداى بى‌حجتى كه با ايشان آمد،و قوله: فِي آيٰاتِ اللّٰهِ، اى،فى دفع آيات اللّٰه و ابطالها،على حذف المضاف و اقامة المضاف إليه مقامه.و موضع اَلَّذِينَ، نصب است بر بدل«من»و شايد كه رفع بود بر خبر مبتداى محذوف،اى:«هم الذين».

كَبُرَ مَقْتاً، اى،كبر ذلك الجدال منهم مقتا،اى:عداوة.بزرگ عداوت است آن جدل كه ايشان مى‌كنند!چه به نزد خداى تعالى و چه به نزد مؤمنان. كَذٰلِكَ يَطْبَعُ اللّٰهُ، چنين مهر كند خداى بر دل هر متكبرى جبار.و بيان كرديم كه،طبع و ختم و از اين‌همه،علامتى [٦]باشد كه خداى بكند در دل كافران تا علامت بود فريشتگان را در فرق بين المؤمن و المنافق.و گفتند:روا بود كه،فريشتگان را در آن لطفى باشد،و آن مانع نباشد كافران را از ايمان،لقوله تعالى: طَبَعَ اللّٰهُ عَلَيْهٰا بِكُفْرِهِمْ فَلاٰ يُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِيلاً. [٧]و اگر مانع بودى،اندك و بسيار را منع كردى [٨].ابو عمرو و ابن عامر

[١] .اساس:ندارد،از ما،افزوده شد.

[٢] .لا:عدم توفيق.

[٣] .آج،آد،افزوده:پيش ازين،گا،لا:پيش.

[٤] .آج:و زائل،گا،آد:لا يزال بوديد.

[٥] .گا،لا،آد:شكاك.

[٦] .ما،گا:علاماتى،آد:طبع و ختم و زين همه علاماتى.

[٧] .سورۀ نساء(٤)آيه ١٥٥.

[٨] .آج،ما:مانع بودى.