روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٣ - ترجمه

آنگه بر سبيل تنبيه گفت: أَ وَ لَمْ يَرَوْا ،نمى‌بينند،يعنى نمى‌دانند، أَنَّ اللّٰهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ ،كه خداى تعالى آسمان و زمين بيافريد، وَ لَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ ،و فرونماند به آفريدن او [١]بِقٰادِرٍ ،او قادر و تواناست.اخفش گفت و ابو عبيد [٢]كه:«با»زيادت است،چنان كه فى قوله: ...تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ [٣]... و قال الحارث بن حلزة: [٤]

قبل ما اليوم بيضت بعيون الناس فيها تغيظ و اباء
اراد بيضت عيون الناس.كسائى و فراء گفتند:«با»،براى آن آورد كه كلام متضمن است معنى نفى را يا استفهام [٥]،چنان كه گفت: أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ بِقٰادِرٍ [٦]... ،و عرب در خبر«ما»و ليس،«با»درآرند مؤكدة للنفى،چنان كه:ما زيد بقائم و ليس زيد بمنطلق.قال الشاعر:

فما رجعت بخائبة ركاب حكيم بن المسيب مبتغاها
و يعقوب و اعرج و جحدرى و ابن ابى اسحاق،يقدر خواندند،به«يا»بى«الف»، على الفعل المضارع.[٢٦٨-پ]گفت:نمى‌دانند [٧]كه آن خدايى كه آسمان و زمين آفريد،قادر است بر آنكه مردگان را زنده كند. بَلىٰ إِنَّهُ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ،بلى او بر همه چيز قادر است.

وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النّٰارِ ،گفت:آن روز كه عرضه كنند كافران را بر دوزخ، أَ لَيْسَ هٰذٰا بِالْحَقِّ .اين جا قول [٨]مقدر است [٩]فيقال لهم:أ ليس هذا بالحق، ايشان را گويند:اين حق نيست؟صورت استفهام است و مراد تقرير. قٰالُوا بَلىٰ وَ رَبِّنٰا ،گويند آرى به حق خداى، قٰالَ فَذُوقُوا الْعَذٰابَ ،گويد:بچشى عذاب دوزخ به آن كفر كه آوردى،يعنى،به جزاى آن كفر كه آوردى [١٠].

فَاصْبِرْ كَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ ،آنگه امر كرد رسول را به صبر كردن،گفت:صبر كن چنان كه صبر كردند پيغامبران اولوالعزم [١١].