روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٧٩ - ترجمه
آمد فى قوله: إِنَّ مَثَلَ عِيسىٰ عِنْدَ اللّٰهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرٰابٍ [١].
إِذٰا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ ،كه[٢١٤-ر]ديدى قوم تو از او مىبرگرديدند [٢]،گفتند:
معنى آن است كه،مشركان گفتند:محمد از ما آن مىخواهد كه او را سجده كنيم چنان كه ترسايان عيسى را.
عبد اللّٰه عباس گفت:مناظرۀ عبد اللّٰه زبعرى خواست با رسول-عليه السلام-و قصت آن در سورة الانبيا برفت.
قراء خلاف كردند [٣]در يصدون،اهل مدينه و شام و بعضى كوفيان خواندند:
يصدون،به ضم صاد من الصدود،و هو الاعراض،قال اللّٰه تعالى: ...يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُوداً [٤].و باقى قرأ خواندند:يصدون.
آنگه در معنى او خلاف كردند:كسائى گفت:هما لغتان:صد يصد و يصد،مثل:
يعرشون و يعرشون و يعكفون و يعكفون [٥]،و كذلك:شد يشد و يشد،و نم [٦]ينم و ينم [٧].
عبد اللّٰه عباس گفت:معنى آن است كه يصيحون [٨]،از آن فرياد مىكنند.سعيد بن المسيب گفت:يصيحون،بانگ مىدارند [٩].قتاده گفت:يجزعون،از آن جزع مىكنند.قرظى گفت:از آن ضجر مىشوند.
وجهى ديگر در معنى [١٠]آيت آن گفتند كه،چون اين آيت فروآمد [١١]كه: إِنَّكُمْ وَ مٰا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ [١٢]... ،ترسايان [١٣]گفتند:ما راضى شديم [١٤]كه اله ما و خداى [١٥]،عيسى [١٦]باشد و [١٧]با او به دوزخ شويم،آنگه گفتند:ما ايمان نياريم [١٨]به آيتى كه مقتضى او آن بود [١٩]كه عيسى به دوزخ شود.
و وجهى ديگر آمد در تفسير اهل البيت-عليهم السلام-در معنى آيت،و آن آن
[١] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ٥٩.
[٢] .آج،لا:برمىگردند،گا،آد:برگرديدند.
[٣] .آج،ما:و اختلاف كردند.
[٤] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٦١.
[٥] .گا افزوده:يصحبون و يصحبون،آد:يضجون و يضجون.
[٦] .آج:ندارد.
[٧] .لا:تم يتم يتم،آج:تم و يتم.
[٨] .ما:يصفحون.
[٩] .گا،لا،آد،افزوده:از آن.
[١٠] .گا،آد:ديگر معنى.
[١١] .آج،ما،آد:فرود.
[١٢] .سورۀ انبيا(٢١)آيۀ ٩٨.
[١٣] .ما:ترسايا.
[١٤] .گا،آد:كه ما راضىايم.
[١٥] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:ما.
[١٦] .ما،گا،لا،آد:مسيح.
[١٧] .گا،لا،آد،افزوده:ما.
[١٨] .آج:نياورديم.
[١٩] .گا،آد:به دينى كه مقتضى ان باشد.