بكشند،يا عمر من بسيار ماند يا اندك ماند؟و ندانم تا مآل [١]كار شما به چه آيد؟بر تصديق بر وى [٢]يا بر تكذيب؟يا شما را عذاب كنند يا نكنند؟و اين پيشتر از آن بود كه اين آيت آمد: ...وَ مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ [٣]-الآية.و اين اقوال كه متضمن آن است كه،مى‌ندانم كه در دنيا با ما و شما چه كنند،بهتر از آن قول اول است كه در او نفى علم است از مآل [٤]كار ايشان به آخرت،[٢٥٢-ر]براى آن‌كه باتفاق رسول دانست و او را خبر داده بود خداى كه او از اهل بهشت است قطعا.و اين خبر در حق معصومان مأمونى [٥]الجوانب روا باشد كه معلوم از حال ايشان آن بود كه به اين خبر اختيار معصيت نكنند و مغرى نشوند به قبيح.و اين اقوال بازپسين، قول حسن و سدى و ضحاك و ثمالى است.

آنكه گفت: إِنْ أَتَّبِعُ ،او [٦]ما اتبع،من متابعت نمى‌كنم الا آن را كه به من وحى مى‌كنند،و من نيستم الا ترساننده‌اى [٧]بيان‌كننده.اما از علم غيب و علم عواقب به نزديك من هيچ نيست.

قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ ،آنگه گفت:بگوى اى محمد كه،چگونه مى‌دانى و چه مى‌بينى كه اگر قرآن از نزديك خداى است، وَ كَفَرْتُمْ ،و شما به آن كافر شوى،و گوايى [٨]از بنى اسرايل گواهى دهد به‌مانند آن، فَآمَنَ ،و ايمان آرد و شما استكبار كنى چگونه باشد على [٩]ما يجىء شرحه.

مفسران در اين گواه خلاف كردند:قتاده و ضحاك و ابن زيد گفتند:عبد اللّٰه سلام است كه بر نبوت و صدق محمد-صلى اللّٰه عليه و آله-گواهى داد.حميد طويل گفت از انس:كه عبد اللّٰه سلام به نزديك رسول آمد در آن‌وقت كه رسول-عليه السلام-از مكه به مدينه شد،و گفت:يا محمد!من تو را از سه مسئله بخواهم پرسيد كه جواب آن مسائل كس نداند مگر پيغامبرى.مرا خبر ده تا اول اشراط و اعلام قيامت چيست؟و اول طعام كه اهل بهشت خورند چه باشد؟و فرزندان كه آيند از پدر و مادر،چرا بهرى با پدر مانند و بهرى با مادر؟در حال جبريل آمد و خبر داد رسول

[٤] [١] .اساس:مئال/مآل.

[٢] .آج:برويد،گا،آد:رويد.

[٣] .سورۀ انفال(٨)آيۀ ٣٣.

[٥] .آب:ناموقى،گا،لا،آد:مأمون.

[٦] .آج،ما،لا:اى.

[٧] .لا افزوده:بيم‌كننده.

[٨] .آج،ما،گا،لا،آد:گواهى.

[٩] .گا،آد:حال.