وَ مٰا أَدْرِي مٰا يُفْعَلُ بِي وَ لاٰ بِكُمْ ،و من ندانم با من [١]و با شما چه خواهند كردن روز قيامت.گفتند:چون اين آيت آمد،كافران شادمانه شدند،گفتند:كار ما و كار محمد راست [٢]است،او نمى‌داند كه با او [٣]چه خواهند كردن،چنان كه نمى‌داند كه با ما چه خواهند كردن.و اگر او را خداى غيب‌دان[٢٥١-پ]فرستاده بودى،او را آگاه كردى كه با او چه خواهند [٤]كردن.خداى تعالى اين آيت فرستاد:

لِيَغْفِرَ لَكَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ مٰا تَأَخَّرَ [٥]... ،اين [٦]آيت آمد،صحابه گفتند:هنيئا لك يا رسول‌اللّٰه.تو را معلوم شد كه خداى تعالى با تو چه خواهد كردن،ما نمى‌دانيم كه با ما چه خواهند [٧]كردن،خداى تعالى اين آيت فرستاد:

لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ جَنّٰاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ [٨]... ،و اين آيت فرستاد: وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللّٰهِ فَضْلاً كَبِيراً [٩].و اين قول انس و قتاده و عكرمه است.

عبد اللّٰه عباس گفت:سبب آن بود كه صحابه [١٠]و اهل البيت در مكه سختى مى‌ديدند از كافران.رسول-عليه السلام-در خواب ديد كه از مكه نقل كرده بود به زمينى پرگياه و درختان خرما.رسول صحابه را بگفت.صحابه گفتند:يا رسول‌اللّٰه! كى خواهد بودن كه ما از اين جور برهيم و تو هجرت كنى با آن زمين كه گفتى؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد: ...وَ مٰا أَدْرِي مٰا يُفْعَلُ بِي وَ لاٰ بِكُمْ ،يعنى ندانم كه ما را [١١]هجرت كى فرمايند و در آنجا با ما و شما چه كنند.حسن بصرى گفت:

معنى آن است كه،مى [١٢]ندانم كه خداى مرا چه فرمايد در حق شما از حرب و صلح و امرونهى و تعجيل عقوبت او [١٣]تأخيرش.بعضى ديگر گفتند:معنى آن است كه، مى [١٤]ندانم كه مئال [١٥]كار ما و عاقبت او در دنيا به چه آيد [١٦]؟من به مرگ بميرم يا مرا

[١] .آج،ما:تا به من.

[٢] .گا،آد:يكى.

[٣] .گا:ما.

[٤] .ما،آد:خواهد.

[٥] .سورۀ فتح(٤٨)آيۀ ٢.

[٦] .آج،ما،گا،لا،آد:چون اين.

[٧] .گا،لا،آد:خواهد.

[٨] .سورۀ فتح(٤٨)آيۀ ٥.

[٩] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٤٧.

[١٠] .آج،ما،گا،لا،آد:افزوده:رسول.

[١١] .گا،آد:مرا.

[١٢] .آج،ما،گا،لا،آد:من.

[١٣] .گا،آد:يا:

[١٤] .آج،ما،گا،لا،آد:من.

[١٥] .مئال/مآل.

[١٦] .گا،آد،كه حال من و عاقبت شما در دنيا به چه رسد؟