قوله تعالى: وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لاٰ تَسْمَعُوا لِهٰذَا الْقُرْآنِ ،كفار قريش چون قرآن بشنيدند بدانستند كه ايشان معارضۀ آن نتوانند آوردند [١]،ترسيدند كه اعراب از جوانب آيند،بشنوند به آن ايمان آرند،گفتند يكديگر را: لاٰ تَسْمَعُوا لِهٰذَا الْقُرْآنِ ،گوش با اين قرآن مكنى، وَ الْغَوْا فِيهِ ،و چون محمد قرآن خواند،در آن ميانه لغو و لغط گويى [٢]،و لغو كلامى باشد كه در او فايدت نبود.

عبد الله عباس گفت كه گفتند:آواز بردارى به چيزهايى كه مردم آواز او نشنوند، گفتند:به شعر و رجز [٣].مجاهد گفت:به مكاء و صفير و تخليط كلامها [٤]آميخته.

ضحاك گفت:به غلط افگنى او را در قرائت.سدى گفت:بانگ با او برآرى.

مقاتل گفت:شعر خوانى.عيسى بن عمرو خواند: وَ الْغَوْا فِيهِ ،بر اين قرائت،فعل از او«لغا،يلغو [٥]»باشد،كدعا،يدعوا.و بر قرائت عامۀ قراء،لغى يلغى لغى، كطغى يطغى. لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ ،تا همانا غالب شوى و دست غلبه شما را باشد.

فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا عَذٰاباً شَدِيداً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ ،گفت:بچشانيم كافران را عذابى سخت،و«لام»،جواب قسمى محذوف است،و جزا دهيم ايشان را بتر و زشت‌تر [٦]آنچه كرده باشند.

ذٰلِكَ جَزٰاءُ أَعْدٰاءِ اللّٰهِ النّٰارُ ،گفت:جزاى دشمنان خداى آتش است و دوزخ.

لَهُمْ فِيهٰا دٰارُ الْخُلْدِ ،ايشان را آنجا سراى جاودانى باشد. جَزٰاءً بِمٰا كٰانُوا بِآيٰاتِنٰا يَجْحَدُونَ ،جزا و پاداشت ايشان به آن جحود كه ايشان كرده باشند به آيات ما.

وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا ،گفت گويند كافران: رَبَّنٰا أَرِنَا الَّذَيْنِ، بار خداى ما! [١٦١-پ]با ما نماى آن دو كس را كه ما را گمراه كردند از جن و انس.گفتند:از جن،ابليس را خواست و از انس،قابيل را كه پسر آدم بود كه اساس ظلم و خون ناحق [٧]او نهاد.و گفتند:جمله داعيان ضلالت را خواست از جن و انس،جنيان به وسوسه و انسيان به دعوت. نَجْعَلْهُمٰا تَحْتَ أَقْدٰامِنٰا ،تا ما ايشان را در زير پاى خود كنيم.گفتند:تا ما ايشان را به پاى بسپريم تشفى و انتقام را.و گفتند:تا در اسفل

[١] .آج،گا،لا:آوردن،ما:آورد.

[٢] .گويى/گوييد.

[٣] .اساس:زجر،به قياس با نسخۀ آج،تصحيح شد.

[٤] .آج،ما،گا،آد:و كلامهاى.

[٥] .ما،گا،لا،آد،افزوده:لغوا.

[٦] .زشتر/زشت‌تر.

[٧] .گا،لا،آد:به ناحق ريختن.