روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤٣ - ترجمه
زمين. وَ يَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَةُ ،و آن روز كه قيامت برخيزد،آن روز مبطلان و باطل- مذهبان زيانكار باشند.
وَ تَرىٰ كُلَّ أُمَّةٍ جٰاثِيَةً ،گفت:هر امتى و جماعتى را [١]در زانو افتاده بينى،يقال:
جثا على ركبتيه اذا برك جثوا و جذا على رءوس اصابعه.و الجذو ابلغ من الجثو، و اصله من الجمع لان الجاثى مجتمع الاطراف.قال طرفة:
يرى جثوتين من تراب عليهما
صفائح صم في صفيح مصمد
ابو عثمان النهدى [٢]گفت:در قيامت ساعتى باشد كه آن ساعت به مقدار ده سال باشد از سالهاى دنيا،خلقان در زانو افتاده باشند با [٣]ابراهيم خليل و مىگويند:
نفسي نفسي.
كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعىٰ إِلىٰ كِتٰابِهَا ،هر امتى را با نامۀ خود خوانند تا نامۀ خود خوانند، يعنى نامۀ عملشان. اَلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ،امروز جزا دهند شما را آنچه كرده باشى.
هٰذٰا كِتٰابُنٰا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ ،اين نامۀ ماست [٤]كه گواهى دهد و سخن مىگويد بر شما به درستى و راستى.گفتند:مراد ديوان عمل است كه كرام كاتبين نوشته باشند،و گفتند:لوح محفوظ است.
مجاهد روايت كرد از عبد الله عمر،كه رسول-عليه السلام-گفت:اول چيز كه خداى تعالى آفريد،قلم بود و آن را از نور آفريد،طول او پانصدساله راه باشد.آنگه لوح بيافريد و طول او پانصدساله راه است.آنگه قلم را گفت:برو و بنويس هرچه خواهد بودن تا به قيامت،و نام خلقان بنويس،بر و فاجر و رطب و يابس،آنگه اين آيت برخواند: هٰذٰا كِتٰابُنٰا [٢٤٧-پ] يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ .
إِنّٰا كُنّٰا نَسْتَنْسِخُ ،ما نسخت فرماييم آن را كه شما كرده باشى،آنگه گفت:اگر اصل نبود چگونه نسخت توان كرد؟و استنساخ،نسخت فرمودن باشد.و سين،طلب راست و استدعا را.
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ ،گفت:اما آنان كه ايمان آرند و عمل صالح كنند،خداى تعالى ايشان را در رحمت خود برد،يعنى در بهشت او،و آن
[١] .آج،ما،لا،آد،افزوده:آن روز،گا:در آن روز.
[٢] .آج:اليهدى.
[٣] .گا،آد:تا.
[٤] .گا،آد:نامهاى است از ما.